Bệnh xoắn khuẩn trên lợn (hay bệnh lợn nghệ) do vi khuẩn Leptospira gây ra, lây qua nước tiểu chuột hoặc tiếp xúc trực tiếp qua da. Triệu chứng điển hình gồm sốt cao, vàng da, nước tiểu đỏ nâu và sảy thai ở lợn nái.
Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet sẽ chia sẻ đặc điểm, nguyên nhân, phương thức truyền lây, triệu chứng, bệnh tích, cách phòng và điều trị bệnh xoắn khuẩn trên lợn.
Bệnh xoắn khuẩn trên lợn1. Đặc điểm bệnh xoắn khuẩn trên lợn
Bệnh Lepto ở lợn còn được gọi với nhiều cái tên khác nhau như bệnh lợn nghệ, bệnh khét, bệnh vàng da. Bệnh do xoắn khuẩn Leptospira gây ra và có mức độ truyền nhiễm nhanh. Xoắn khuẩn Leptospira có thể gây bệnh cả trên người và gia súc.
Xoắn khuẩn Leptospira có các chủng phổ biến gồm: Leptospira icterohaemorrhagiae, Leptospira canicola, Leptospira pomona, Leptospira grippotyphosa.
Xoắn khuẩn có thể phát triển trong tử cung khi lợn nái đang mang thai, gây sảy thai hoặc tăng số con chết trong khi sinh và trong cơ quan sinh dục lợn nọc.
2. Nguyên nhân gây bệnh xoắn khuẩn trên lợn
Vi khuẩn Leptospira interrogans gây bệnh cho nhiều loài gia súc và người. Vi khuẩn Leptospira có hình xoắn (xoắn khuẩn).
Hình dạng xoắn khuẩn Leptospira dưới kính hiển vi huỳnh quangỞ nhiệt độ 50°C, xoắn khuẩn chết trong 30 phút; ở 60°C chết ngay. Khi ánh sáng chiếu trực tiếp, vi khuẩn bị diệt trong 30 phút. Tuy nhiên, ở nhiệt độ -70°C, xoắn khuẩn có thể sống vài năm, ở 20°C tồn tại 4 giờ.
Ở nước có pH > 7, xoắn khuẩn tồn tại vài tuần.
Các dung dịch: Cresyl 5%, xút 5%, cồn 20%, phenol 0,5%, formol 0,25% có khả năng diệt xoắn khuẩn trong 5 phút.
3. Phương thức truyền lây bệnh xoắn khuẩn trên lợn
- Lây gián tiếp: Chuột là tác nhân khiến bệnh lây lan nhanh chóng. Xoắn khuẩn theo nước tiểu của chuột ra môi trường ngoài, vào thức ăn, nước uống và chất độn chuồng.
- Lây trực tiếp: Xoắn khuẩn xâm nhập trực tiếp vào những vết xước trên da, niêm mạc hoặc qua đường sinh dục.
4. Triệu chứng bệnh xoắn khuẩn trên lợn
- Ở lợn con theo mẹ: Bệnh rất ít gặp ở lợn con theo mẹ, nhưng nếu mắc bệnh thường ở thể cấp tính.
+ Thời gian ủ bệnh dài 5–7 ngày. Lợn có biểu hiện: Sốt cao 41–42ºC, giảm bú, bỏ bú, lúc táo, lúc tiêu chảy, có thể nôn, miệng toàn bọt dãi.
+ Viêm mí mắt, nước mắt chảy nhiều, xuất huyết điểm ở niêm mạc mắt.
+ Da và niêm mạc nhợt nhạt, một số trường hợp bị vàng, lợn xuống sức nhanh, hay nằm nghiến răng, tỷ lệ chết 40–60%.
- Ở lợn con sau cai sữa: Các biểu hiện lâm sàng giống lợn con theo mẹ nhưng mức độ nhẹ hơn. Hầu hết lợn sẽ qua được cơn nguy kịch và trở thành vật mang trùng.
- Ở lợn trưởng thành: Lợn trưởng thành có thể có các biểu hiện như: Sốt ngắt quãng, chảy nhiều nước mắt, niêm mạc nhợt nhạt, vàng da, vàng mắt, phân táo, lợn ăn uống kém, bí đái, nước tiểu có màu đỏ nâu, run rẩy, co giật nhẹ từng cơn, cuối cùng lợn chết do kiệt sức.
Lợn nái thường bị sảy thai, thai chết lưu hoặc lợn con đẻ ra rất yếu, thường chết ngay sau khi sinh.
Lợn đực giống mắc bệnh, ngoài những biểu hiện trên còn có thể bị sưng to dịch hoàn.
Lợn mắc bệnh có mùi khét đặc trưng.
Một số triệu chứng điển hình của bệnh xoắn khuẩn trên lợn5. Bệnh tích bệnh xoắn khuẩn trên lợn
- Quan sát thấy hiện tượng vàng da và niêm mạc nhợt nhạt, rất rõ ở niêm mạc mắt. Trên da và niêm mạc miệng có những mảng hoại tử, loét.
- Tích nước xoang ngực, xoang bụng, dịch có màu vàng.
- Xuất huyết dưới da, niêm mạc ruột, phổi, tim, thận và lách, máu loãng.
- Thận nhạt màu, có những điểm hoại tử màu vàng xám xen kẽ. Bổ ra thấy giới hạn giữa vùng vỏ và tủy không rõ.
- Bàng quang chứa đầy nước tiểu màu đỏ, vàng hoặc sẫm. Có khi bàng quang xẹp, không có nước tiểu.
- Gan sưng, vàng, nát, có những đám hoại tử. Phần lớn túi mật teo, mật đặc quánh. Hạch lâm ba ruột sưng. Phổi thủy thũng, phế quản, phế nang có nhiều nước.
6. Phòng bệnh xoắn khuẩn trên lợn
Áp dụng biện pháp an toàn sinh học “Chăn nuôi cùng vào cùng ra”, mua lợn giống ở những cơ sở có uy tín, chất lượng và được phòng bệnh đầy đủ, đúng cách.
Giữ cho chuồng trại luôn sạch sẽ, khô, ấm, thông thoáng và định kỳ sử dụng các chất sát trùng như: Five-B.K.G, Five-Iodine, Five-Perkon 3S, Five-BGF.
Phun 1 lần/tuần hoặc rắc vôi bột trực tiếp trên nền chuồng để sát trùng chuồng trại.
6.1. Phòng bệnh bằng vắc xin
Thực hiện phòng bệnh bằng vắc xin là hiệu quả nhất.
Lợn hậu bị: Tiêm mũi 1 vào lúc 5 tháng tuổi và nhắc lại mũi 2 sau 4 tuần.
Nái đẻ: Tiêm nhắc lại sau đẻ 14 ngày.
6.2. Phòng các bệnh kế phát
Ngoài việc tiêm vắc xin phòng bệnh, có thể sử dụng một trong các loại thuốc kháng sinh sau trộn định kỳ phòng các bệnh kế phát nhằm nâng cao sức đề kháng cho lợn: Five-Amox.600, TW5-Doxy.500, Five-Tylvasin, Five-DoxyFlor, Five-Tilmo Super Oral, Five-DoxColis, Five-LincoSpec, Five-Tialin, Five-Tilmosin. Liều lượng sử dụng theo khuyến cáo trên bao bì sản phẩm. Liệu trình 3–5 ngày.
Ngoài ra, cần thường xuyên bổ sung các loại vitamin, khoáng chất kích thích tiêu hóa hấp thu giúp lợn khỏe mạnh, sinh trưởng phát triển tốt.
Dùng một trong các loại thức ăn bổ sung như: Five-Men sống, Five-Orgacid, Five-Enzym, Five-LacEnZym(cao tỏi), Five-Prozym 5way, B.Comlex-K&C, Five-Masol Forte, Five-Multivit, Five-Mix nhân sâm. Liều dùng, cách dùng theo khuyến cáo trên bao bì sản phẩm. Liệu trình 3–5 ngày.
7. Phác đồ điều trị bệnh xoắn khuẩn trên lợn
Cần phát hiện sớm, cách ly tuyệt đối không để mầm bệnh lây nhiễm ra toàn đàn và sang người. Thực hiện các nguyên tắc sau:
Sử dụng đồ bảo hộ, đi găng tay, đeo kính để mầm bệnh tránh lây nhiễm sang người qua vết thương hở trên cơ thể hoặc qua hô hấp, niêm mạc mắt, mũi, miệng.
Sử dụng kháng sinh điều trị triệu chứng, hỗ trợ, tăng sức đề kháng cho lợn theo các bước sau.
Bước 1: Trường hợp khi lợn sốt
Sử dụng một trong các sản phẩm: Five-Gluco.KC namic, Five-MetaMax.50, Five-Anagin C, Five-Clofenac, Five-Medemin.
Tiêm theo liều khuyến cáo trên bao bì sản phẩm. Liệu trình 3–5 ngày.
Lưu ý: Lợn có hiện tượng viêm khớp, đi lại khó khăn: Sử dụng thêm một trong các sản phẩm tiêu viêm như: Five-Dexa, Five-Flunixin,…
Điều trị bệnh xoắn khuẩn trên lợnBước 2: Điều trị bằng kháng sinh đặc trị
Sử dụng một trong các loại kháng sinh đặc trị: Five-PenStrep.LA, Five-Ampi Kana, Five-Penicillin G, Five-Streptomycin, Five-Amox@.LA, Five-Cetifor Inj, Five-Cefquin 75.LA. Tiêm theo liều khuyến cáo trên bao bì. Liệu trình 3–5 ngày.
Bước 3: Trợ sức, trợ lực
Sử dụng một trong các sản phẩm như: Five-Butasal, Five-Cafein, Five-Bcomplex Inj, Five-ADE Inj, Five-Acemin B12. Tiêm theo liều khuyến cáo trên bao bì sản phẩm, tiêm buổi chiều. Liệu trình 3–5 ngày.
Bước 4: Tăng cường giải độc gan, thận và hỗ trợ tiêu hóa
Tăng cường giải độc gan, thận bằng một trong các sản phẩm: Five-Bogama ginseng, Five-Orgamin, Five-Giải độc gan, Five-Phosric, Five-Acemin B12 oral,… Ngoài ra, bổ sung các loại men, enzym, vitamin vào khẩu phần ăn giúp vật nuôi tiêu hóa, hấp thu thức ăn tốt và nhanh hồi phục như: Five-Men sống, Five-Orgacid, Five-Enzym, Five-LacEnZym(cao tỏi), Five-Prozym 5way, B.Comlex-K&C, Five-Masol Forte, Five-Multivit, Five-Mix nhân sâm. Liều lượng, cách dùng theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm. Liệu trình 3–5 ngày.
Bệnh xoắn khuẩn trên lợn hay bệnh lợn nghệ có thể gây nhiều biểu hiện khác nhau trên lợn, từ sốt, vàng da, vàng mắt, rối loạn tiêu hóa đến sảy thai, thai chết lưu và chết ở lợn mắc bệnh.
Việc phát hiện sớm, cách ly, thực hiện các biện pháp an toàn sinh học, phòng bệnh bằng vắc xin và áp dụng các biện pháp điều trị phù hợp có vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Câu hỏi thường gặp
1. Bệnh xoắn khuẩn trên lợn lây truyền như thế nào?
Bệnh có thể lây gián tiếp qua môi trường, trong đó chuột là tác nhân khiến bệnh lây lan nhanh chóng; xoắn khuẩn theo nước tiểu của chuột vào thức ăn, nước uống và chất độn chuồng. Bệnh cũng có thể lây trực tiếp qua vết xước trên da, niêm mạc hoặc qua đường sinh dục.
2. Lợn trưởng thành mắc bệnh có những triệu chứng nào?
Lợn có thể sốt ngắt quãng, chảy nhiều nước mắt, niêm mạc nhợt nhạt, vàng da, vàng mắt, ăn uống kém, bí đái, nước tiểu đỏ nâu, run rẩy và co giật nhẹ từng cơn. Lợn nái có thể sảy thai, thai chết lưu hoặc sinh lợn con yếu.
3. Bệnh tích đặc trưng của bệnh xoắn khuẩn trên lợn là gì?
Có thể thấy vàng da, niêm mạc nhợt nhạt, tích nước xoang ngực và xoang bụng, xuất huyết dưới da và nhiều cơ quan, thận nhạt màu có điểm hoại tử, gan sưng vàng và nát, hạch lâm ba ruột sưng, phổi thủy thũng.
4. Khi phát hiện lợn mắc bệnh cần xử lý như thế nào?
Cần phát hiện sớm và cách ly tuyệt đối để hạn chế mầm bệnh lây ra toàn đàn và sang người. Đồng thời thực hiện các biện pháp điều trị hỗ trợ, sử dụng thuốc theo hướng dẫn và chú ý các biện pháp bảo hộ khi tiếp xúc với lợn bệnh.
5. Bệnh xoắn khuẩn có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn không?
Có. Xoắn khuẩn có thể phát triển trong tử cung lợn nái mang thai, gây sảy thai hoặc làm tăng số con chết khi sinh. Lợn nái mắc bệnh có thể sảy thai, thai chết lưu hoặc sinh lợn con rất yếu.
Xem thêm:
BỆNH CÚM LỢN LÀ GÌ?
BỆNH HỒNG LỴ Ở LỢN
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
