BỆNH HỒNG LỴ Ở LỢN - DẤU HIỆU NHẬN BIẾT VÀ PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ

Bệnh hồng lỵ ở lợn (Swine dysentery) do xoắn khuẩn Brachyspira hyodysenteriae gây ra là một trong những bệnh đường tiêu hóa nguy hiểm, khiến lợn tiêu chảy có máu, giảm khả năng tăng trọng, kém chuyển hóa thức ăn và phát sinh chi phí điều trị cao. Đây là mối lo lớn với người chăn nuôi, đặc biệt ở lợn nái và đàn con. Với kinh nghiệm và giải pháp thú y uy tín, Fivevet hỗ trợ chẩn đoán, tư vấn phác đồ điều trị và đưa ra biện pháp phòng bệnh hiệu quả, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ đàn lợn khỏe mạnh, năng suất cao.

Bệnh hồng lỵ ở lợn 
 

Bệnh hồng lỵ ở lợn do một nhóm xoắn khuẩn có khả năng gây dung huyết mạnh (β) được gọi là Brachyspira hyodysenteriae (trước đây có tên là Serpulina hoặc Treponema) là một trong số bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa quan trọng của lợn, với triệu chứng chủ yếu là gây tiêu chảy ra máu và dịch nhầy. Bệnh chủ yếu xảy ra ở lợn hậu bị và lợn trưởng thành, những trường hợp bệnh nặng hay xảy ra ở lợn nái và đàn lợn con.

1. Căn bệnh  hồng lỵ ở lợn
a. Nguyên nhân
Brachyspira hyodysenteriae (B. hyodysenteriae) là một loài vi khuẩn trong họ Brachyspira, có tính đa dạng cao với nhiều chủng khác nhau và cấu trúc gen khác biệt. Đây là tác nhân chính gây bệnh hồng lỵ ở lợn.

b. Sức đề kháng
Vi khuẩn B. hyodysenteriae có khả năng tồn tại khá lâu trong môi trường, đặc biệt là trong phân ẩm. Cụ thể: chúng có thể sống tới 48 ngày trong phân pha loãng ở 0–10°C, 7 ngày ở 25°C, nhưng chỉ dưới 24 giờ ở 37°C. Ngoài ra, vi khuẩn tồn tại 10 ngày trong đất ở 10°C, 78 ngày trong đất có 10% phân lợn và thậm chí đến 112 ngày trong môi trường chỉ có phân lợn.

Tuy nhiên, khi phân lợn nhiễm bệnh được sấy khô, mầm bệnh sẽ bị loại bỏ nhanh chóng. Một số chất sát trùng như phenol và sodium hypochlorite có hiệu quả cao trong việc tiêu diệt vi khuẩn này.

2. Dịch tễ học
a. Loài vật mắc
Brachyspira hyodysenteriae có thể lây nhiễm tự nhiên ở lợn nuôi, lợn hoang dã và một số loài gia cầm như đà điểu Nam Mỹ, gà, vịt, ngỗng. Tại các trang trại bị nhiễm bệnh, mầm bệnh còn được tìm thấy ở chuột nhắt, chuột cống, chó và nhiều loài chim hoang dã, kể cả mòng biển.
Tuy nhiên, bệnh hồng lỵ do B. hyodysenteriae chỉ gây bệnh trên lợn, không lây sang người.

b. Đường truyền lây
- Bệnh chủ yếu lây qua đường tiêu hóa, khi lợn ăn phải thức ăn hoặc nước uống có lẫn phân chứa mầm bệnh.
- Nguy cơ cao khi nhập thêm lợn mang trùng vào đàn mà không kiểm dịch kỹ.
Ngoài ra, các loài chuột, chim hoang, thậm chí chó trong trại cũng có thể mang và phát tán vi khuẩn, làm bệnh lây lan nhanh trong đàn.

c. Lứa tuổi mắc
Bệnh thường gặp ở lợn hậu bị và lợn trưởng thành, ít  ở lợn cai sữa.
Thời điểm dễ phát bệnh nhất là vài tuần sau khi tách mẹ, giai đoạn thay đổi khẩu phần ăn, khiến sức đề kháng của lợn giảm.
Lợn con sinh ra từ nái hậu bị chưa từng tiếp xúc với vi khuẩn B. hyodysenteriae hoặc lợn con trong đàn mới bị nhiễm bệnh cũng có thể mắc bệnh.

3. Triệu chứng bệnh hồng lỵ ở lợn 
Thời gian ủ bệnh thay đổi khá lớn, từ 2 ngày đến 3 tháng, nhưng thường gặp nhất là 10–14 ngày sau khi lợn tiếp xúc với mầm bệnh. Bệnh lây lan nhanh trong đàn và biểu hiện trên từng cá thể có thể khác nhau.

Giai đoạn đầu: phân lợn hơi mềm, màu vàng đến xám; lợn chán ăn, sốt nhẹ (40–40,5°C).
Giai đoạn tiến triển: sau vài giờ đến vài ngày, trong phân bắt đầu xuất hiện chất nhầy, niêm mạc bong tróc và các mảng máu. Tiêu chảy ngày càng nặng, phân lẫn máu đỏ tươi, dịch nhầy và các mảng dịch tiết dạng niêm mạc có fibrin. Phân dính bết quanh hậu môn và đuôi.

Tác động đến sức khỏe: phần lớn lợn có thể hồi phục sau vài tuần nhưng tốc độ tăng trọng giảm đáng kể. Nếu tiêu chảy kéo dài, lợn dễ bị mất nước, gầy yếu, hốc hác.

Tỷ lệ mắc bệnh: trong ổ dịch có thể lên tới 90%, tỷ lệ chết thường 30% và có thể đến 50% nếu không có biện pháp điều trị kịp thời. Ở những đàn đã mắc bệnh mạn tính hoặc từng điều trị, triệu chứng thường không rõ rệt.

Triệu chứng bệnh hồng lỵ ở lợn
 

4. Bệnh tích bệnh hồng lỵ ở lợn
Thể cấp tính: Phù thành ruột già và màng treo ruột, hạch màng treo ruột sưng lên. Các hạch này có màu trắng, vùng trung tâm hơi nhô lên do lớp niêm mạc có sự tăng sinh của các tế bào đơn nhân. Lớp niêm mạc thường bị sưng lên do sự biến mất của các nếp gấp đặc trưng, được bao phủ bởi lớp nhầy và fibrin có lẫn máu. Chất chứa trong lòng ruột có dạng từ mềm đến dạng nước và có chứa dịch.
Khi bệnh tiến triển, hiện tượng phù ở thành kết tràng có thể giảm xuống. Bệnh tích niêm mạc trở lên nghiêm trọng hơn với hiện tượng tăng tiết dịch fibrin và hình thành viêm đại tràng giả mạc có fibrin, có lẫn máu.

Khi bệnh trở lên mạn tính, bề mặt niêm mạc được bao phủ bởi một lớp dịch mỏng, ken đặc các dịch rỉ viêm có fibrin-biểu hiện một dạng hoại tử. Bệnh tích cũng có thể quan sát được ở lợn có biểu hiện lâm sàng khỏe mạnh như xuất hiện các đám đỏ rời rạc trên bề mặt niêm mạc, được bao phủ bởi lớp nhầy, nhưng chất chứa trong lòng đại tràng vẫn bình thường.

Bệnh tích - mức độ tổn thương:
- Tổn thương có thể khác nhau giữa các cá thể: có trường hợp toàn bộ ruột già bị ảnh hưởng, nhưng cũng có trường hợp chỉ một vài đoạn ruột bị tổn thương.
- Khi bệnh kéo dài, tổn thương thường lan rộng hơn.
- Một số ít trường hợp có dấu hiệu tắc nghẽn gan hoặc vùng thượng vị, nhưng đây không phải bệnh tích điển hình.

Bệnh tích bệnh hồng lỵ ở lợn
 

5. Chẩn đoán bệnh hồng lỵ ở lợn
a. Chẩn đoán lâm sàng
Bệnh tích điển hình khi lợn chết do hồng lỵ:
- Lợn chết thường hốc hác, gầy gò do mất nước, lông khô, dựng đứng, vùng hậu môn dính đầy phân.
- Tổn thương điển hình nhất là viêm ruột già dạng xuất huyết – màng nhầy lan rộng, với nhiều mảng máu và dịch nhầy trong lòng ruột.

b. Chẩn đoán phân biệt
Khi kiểm tra bệnh tích, cần lưu ý phân biệt bệnh hồng lỵ với một số bệnh đường ruột khác ở lợn có triệu chứng tương tự, gồm:
- Bệnh lý tăng sinh ruột do vi khuẩn Lawsonia intracellularis.
- Bệnh thương hàn lợn do Salmonella gây ra.
- Bệnh do giun tóc (Trichuris suis) ký sinh ở ruột già.

c. Chẩn đoán cận lâm sàng
Để chẩn đoán bệnh hồng lỵ trên lợn, mẫu bệnh phẩm thường là phân của lợn nghi mắc bệnh. Bà con có thể gửi trực tiếp về trung tâm xét nghiệm để được kiểm tra, từ đó nhận được kết quả chính xác và kịp thời áp dụng giải pháp điều trị, kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

6. Phòng bệnh hồng lỵ ở lợn
a. Vệ sinh phòng bệnh
Để phòng bệnh hồng lỵ hiệu quả, bà con cần kết hợp nhiều biện pháp quản lý và chăm sóc:
- Thực hiện nguyên tắc “cùng vào – cùng ra”, thường xuyên vệ sinh và giữ chuồng trại sạch sẽ.
- Cách ly lợn mới nhập trại ít nhất 15 ngày để theo dõi sức khỏe trước khi nhập đàn.
- Giảm stress cho lợn bằng cách đảm bảo mật độ nuôi hợp lý, điều chỉnh nhiệt độ và độ ẩm phù hợp với từng giai đoạn tuổi.
- Kiểm soát chặt chẽ phương tiện, con người và dụng cụ ra vào trại, đồng thời thường xuyên diệt chuột và ngăn chim hoang xâm nhập.
- Định kỳ phun sát trùng chuồng trại bằng các sản phẩm chuyên dụng của Fivevet như: Five-Iodine, Five-BGF, Five-B.K.G, Five-Perkon 3S,… giúp tiêu diệt mầm bệnh hiệu quả.

b. Vắc xin phòng bệnh
Hiện nay, các loại vắc xin phòng bệnh hồng lỵ vẫn đang trong quá trình nghiên cứu. Một số loại vắc xin đa giá được sản xuất từ chủng vi khuẩn phân lập tại ổ dịch, tuy nhiên hiệu quả chưa cao, giá thành đắt và khó thương mại hóa. Ngoài ra, các loại vắc xin sống nhược độc, vắc xin biến đổi gen, vắc xin tiểu phần, vắc xin tái tổ hợp cũng đang được thử nghiệm nhưng chưa phổ biến trong thực tế.

7. Trị bệnh hồng lỵ ở lợn
Bù nước và chất điện giải
- Do lợn bị tiêu chảy mất nhiều nước và khoáng, bước đầu tiên cần cho uống các loại thuốc điện giải để phục hồi thể trạng.
- Có thể sử dụng:  Five-Mix lyte, Five-Lyte Oral, Five-No stress super, Five-Điện giải-C.sủi, Chống nóng giải độc, Hado-Điện giải.B.Comlex,…

Sản phẩm bù nước và chất điện giải của Fivevet
 

Sử dụng kháng sinh điều trị
-Thuốc tiêm có thể dùng một trong các kháng sinh sau: Five-MycoPro, Five-Tylan20@LA, Five-Tio.D, Five-Otylin, Five-Lincocin, Five-Licopectin, Five-Gentatyl Inj,… Kết hợp thuốc bổ trợ: Five-Vitamin K, Five-Gluco.KC namic, Five-Atropin,…

Sản phẩm kháng sinh điều trị dạng tiêm của Fivevet
 

-Thuốc trộn vào thức ăn có thể sử dụng: Five-Tiare, Five-Tialin, Five-Tylvasin, Five-LincoSpec,…

Sau khi kết thúc liệu trình tiêm, nên bổ sung men để khôi phục hệ vi sinh đường ruột: Five-Prozyme 5way, Five-Men tiêu hoá, Five-Enzym, Five-Men sống,…

Một số sản phẩm men tiêu hóa của Fivevet
 

Vệ sinh và sát trùng chuồng trại: Định kỳ phun sát trùng khu vực chăn nuôi bằng các sản phẩm: Five-Iodine, Five-BGF, Five-B.K.G, Five-Perkon 3S,…
Đảm bảo khẩu phần ăn hợp lý, bổ sung dinh dưỡng và tạo điều kiện nuôi dưỡng thuận lợi giúp lợn nhanh hồi phục.

Câu hỏi thường gặp: 
1. Nguyên nhân gây bệnh hồng ở lợn?
Bệnh hồng lỵ ở lợn do xoắn khuẩn Brachyspira hyodysenteriae gây ra. Vi khuẩn này ký sinh chủ yếu ở ruột già, gây viêm ruột, tiêu chảy có lẫn máu và dịch nhầy. 

2. Lợn ở lứa tuổi nào dễ mắc bệnh hồng lỵ?
 Bệnh thường xảy ra ở lợn hậu bị và lợn trưởng thành. Lợn cai sữa ít mắc hơn, nhưng khi mới tách mẹ và thay đổi khẩu phần ăn cũng có thể bị nhiễm bệnh.

3. Bệnh hồng lỵ ở lợn có lây sang người không?
Không. Bệnh chỉ gây bệnh trên lợn và một số động vật trung gian (chuột, chim, chó), nhưng không lây sang người.

4. Cách chẩn đoán bệnh hồng lỵ ở lợn như thế nào?
Mẫu bệnh phẩm thường là phân lợn nghi mắc bệnh. Gửi mẫu bệnh về trung tâm xét nghiệm để kiểm tra, từ đó nhận được kết quả chính xác và kịp thời áp dụng giải pháp điều trị, kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.

5. Cần chẩn đoán phân biệt với những bệnh nào?
Có. Bệnh dễ bị nhầm với viêm ruột do Salmonella, Lawsonia hoặc ký sinh trùng đường ruột. Do đó, bà con nên gửi mẫu xét nghiệm về FiveLab để xác định chính xác nguyên nhân.

Xem thêm:
- Phòng và trị bệnh tụ huyết trùng lợn
- Phòng và điều trị bệnh đóng dấu lợn
- Bệnh do circovirus ở lợn: Hiểm họa tiềm ẩn và cách bảo vệ trang trại của bạn