Trong những năm gần đây, mô hình nuôi bồ câu theo hướng tập trung phát triển ngày càng mạnh, đặc biệt tại các trại quy mô vừa và lớn. Cùng với sự mở rộng này, nhiều vấn đề bệnh lý trên đàn chim non cũng xuất hiện rõ hơn, thường gặp là chậm lớn, rối loạn tiêu hóa, tăng trọng kém và dễ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm cùng lúc. Tình trạng này thường được xếp vào nhóm bệnh chim non (Young Bird Sickness – YBS, nghĩa là hội chứng bệnh ở chim non) và có thể gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi.
Nhiều tài liệu cho thấy circovirus là một trong những yếu tố quan trọng làm suy giảm miễn dịch ở bồ câu non, từ đó tạo điều kiện cho nhiều tác nhân gây bệnh khác xâm nhập và phát sinh bệnh thứ phát. Trong điều kiện chăn nuôi mật độ cao, áp lực mầm bệnh lớn và stress kéo dài, circovirus ngày càng cần được quan tâm nhiều hơn trong ngành nuôi bồ câu. Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet chia sẻ những thông tin cơ bản về bệnh circo trên chim bồ câu, giúp người chăn nuôi chủ động hơn trong quá trình theo dõi và phòng bệnh cho đàn chim.
Bệnh circo trên chim bồ câu1. Đặc điểm tác nhân gây bệnh circo trên chim bồ câu
Circovirus là vi rút có kích thước rất nhỏ, khoảng 14-24 nm, không có vỏ bọc và mang ADN vòng sợi đơn. Chính đặc điểm này khiến vi rút có khả năng tồn tại khá bền ngoài môi trường và khó bị bất hoạt hoàn toàn bởi các chất sát trùng thông thường, làm tăng nguy cơ lưu tồn mầm bệnh trong chuồng trại.
Ở bồ câu, circovirus chủ yếu gây ảnh hưởng đến các cơ quan liên quan đến hệ miễn dịch, trong đó túi Fabricius (bursa of Fabricius – cơ quan miễn dịch trung tâm ở chim non) là vị trí bị tác động rõ rệt. Đây là cơ quan có vai trò quan trọng đối với miễn dịch dịch thể ở chim non. Bursa chỉ hoạt động ở giai đoạn chim còn non và sẽ thoái triển khi trưởng thành, vì vậy bồ câu non là đối tượng cảm nhiễm chủ yếu và chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của vi rút này.
2. Dịch tễ học bệnh circo trên chim bồ câu
Trong thực tế chăn nuôi bồ câu sinh sản và bồ câu thịt, circovirus có thể hiện diện âm thầm trong đàn mà không làm chim bố mẹ hoặc chim trưởng thành biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Ở một số cá thể nhìn bề ngoài vẫn khỏe mạnh, ADN của circovirus vẫn có thể được phát hiện trong máu, phân hoặc một số cơ quan nội tạng.
Bồ câu non thường nhiễm circovirus trong giai đoạn 2–10 tuần tuổi, nhất là khi tách bố mẹ, ghép đàn hoặc thay đổi điều kiện nuôi dưỡng. Bên cạnh con đường lây lan giữa các cá thể trong đàn, một số tài liệu còn cho thấy vi rút có thể truyền từ bố mẹ sang con, làm cho bệnh có nguy cơ lặp lại qua nhiều lứa nuôi dù trại đã áp dụng các biện pháp vệ sinh thông thường.
Ở những trại nuôi có mật độ cao, thông thoáng kém, đàn chim luân chuyển liên tục và thường xuyên chịu stress, circovirus dễ trở thành yếu tố duy trì tình trạng suy giảm miễn dịch kéo dài trong đàn.
3. Dấu hiệu nhận biết bệnh circo
Nhiễm circovirus ở bồ câu thường không biểu hiện triệu chứng đặc hiệu, mà chủ yếu được ghi nhận qua hội chứng Young Bird Sickness (YBS – bệnh chim non). Chim bệnh thường chậm lớn, kém phát triển, giảm ăn, sút cân, kèm theo phân xanh loãng hoặc tiêu chảy nhẹ kéo dài. Ở một số trường hợp, chim có thể bị ứ thức ăn trong diều, chậm tiêu và nhanh chóng gầy yếu.
Trong thực tế chăn nuôi, một số cá thể có thể tự hồi phục sau 5–7 ngày, tuy nhiên quá trình hồi phục này thường không hoàn toàn, khiến chim tăng trọng kém, bị loại thải sớm hoặc giảm khối lượng khi xuất bán. Khi có thêm các tác nhân gây bệnh thứ phát, chim có thể xuất hiện triệu chứng hô hấp, rối loạn thần kinh hoặc tăng tỷ lệ chết, nhất là ở những trại quản lý chưa tốt hoặc kiểm soát stress chưa hiệu quả.
4. Tác hại của bệnh circo trên chim bồ câu
Circovirus gây hại chủ yếu không phải ở khả năng làm chim chết trực tiếp, mà ở việc làm suy giảm chức năng miễn dịch của cơ thể. Khi túi Fabricius và các mô lympho ngoại vi bị tổn thương, khả năng đáp ứng miễn dịch của bồ câu non giảm rõ rệt, từ đó tạo điều kiện để nhiều mầm bệnh khác cùng bùng phát. Ngoài ra, bệnh còn có thể làm giảm khả năng hình thành miễn dịch sau tiêm vắc xin, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng bệnh trong đàn.
Ở các đàn bồ câu nhiễm circovirus, thường ghi nhận kèm theo nhiều bệnh do vi rút như paramyxovirus, herpesvirus, adenovirus; vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Chlamydophila; nấm như Candida, Aspergillus và cả đơn bào đường tiêu hóa. Trong thực tế, các tác nhân thứ phát này mới thường là nguyên nhân trực tiếp gây chết và làm tăng thiệt hại kinh tế, còn circovirus được xem như yếu tố mở đường cho quá trình bệnh lý diễn biến phức tạp hơn.
5. Chẩn đoán bệnh circo ở chim bồ câu
Để xác định circovirus ở bồ câu, hiện nay thường sử dụng xét nghiệm PCR nhằm phát hiện ADN vi rút trong mẫu mô, máu hoặc swab huyệt. Tuy nhiên, do circovirus vẫn có thể được phát hiện ở cả những cá thể không biểu hiện bệnh, kết quả PCR dương tính cần được xem xét một cách thận trọng và nên kết hợp với triệu chứng lâm sàng, bệnh tích cũng như kết quả kiểm tra các tác nhân liên quan khác.
Khi cần hỗ trợ xác định bệnh, người chăn nuôi có thể gửi mẫu bệnh phẩm về Fivelab để xét nghiệm. Liên hệ 0822 120 555 để được tư vấn và hướng dẫn cụ thể trong quá trình lấy mẫu.
6. Cách điều trị bệnh circo trên chim bồ câu
Đến nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với circovirus ở bồ câu. Vì vậy, hướng xử lý chủ yếu là hỗ trợ nâng cao thể trạng, tăng sức đề kháng và kiểm soát tốt các bệnh nhiễm trùng thứ phát phát sinh trong quá trình mắc bệnh.
Sử dụng một trong các sản phẩm sau để nâng cao đề kháng cho bồ câu: Five-Anti Virus, Beta Glucan.C, Five-Mix Lyte, Five-Aci Oil,…
Bổ sung các vitamin, khoáng chất cần thiết cho chim bằng một trong các sản phẩm sau: Five-Aminovit Super, Five-Mix Nhân Sâm, Five-Canxi.ADE, Five-Caphos, Five-B.Comlex.K&C, Five-Masol Forte, Five-Vit KC.Lyte,…
Kèm một trong các loại men tiêu hóa sau để giúp đường tiêu hóa hoạt động tốt hơn: Five-Enzym, Five-Men tiêu hóa, Five-Men sống, Five-Lacenzym, Five-Prozym 5 Way,…
Có thể dùng thêm một trong các sản phẩm giải độc sau: Five-Orgamin, Five-Bogama, Five-Giải độc gan, Five-Phosric, Five-Acemin B12 Oral,…
Bên cạnh đó, cần cung cấp thức ăn hạt dễ tiêu và nước sạch để giúp bồ câu nhanh hồi phục hơn.
Điều trị bệnh circo trên chim bồ câu7. Cách phòng bệnh circo trên chim bồ câu hiệu quả
Đối với circovirus, việc phòng bệnh cần được thực hiện theo hướng tổng hợp, kết hợp đồng thời giữa chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh chuồng trại, giảm stress và kiểm soát tốt các bệnh kế phát. Mục tiêu là giảm áp lực vi rút trong môi trường, hạn chế nguy cơ lây lan và giúp đàn chim duy trì trạng thái miễn dịch tốt hơn.
Tiêm phòng vắc xin đầy đủ cho bồ câu: Five-ND.IB, Five-Fowl Pox, Five-AI (H5N1, H5N6), Five-ND.IB.AI (H9N2), Five-Newcastle G7,…
Nên nhập chim từ các trại an toàn dịch, quản lý đàn theo lứa tuổi, hạn chế ghép chim từ nhiều nguồn khác nhau, giảm mật độ nuôi, tăng cường an toàn sinh học và vệ sinh chuồng trại, dụng cụ vận chuyển. Đồng thời, cần kiểm soát tốt các bệnh phổ biến như paramyxovirus và trichomoniasis. Chuồng nuôi cũng cần được bảo đảm thông thoáng, đặc biệt trong mùa đông.
Cần dọn vệ sinh chuồng trại, máng ăn và máng uống hằng ngày. Phun sát trùng định kỳ trong và ngoài chuồng nuôi bằng một trong các thuốc sau: Five-BGF, Five-B.K.G, Five-Iodine, Five-Perkon 3S,…
Bệnh circo trên chim bồ câu là một yếu tố nền có thể làm suy giảm miễn dịch, khiến bồ câu non dễ mắc thêm nhiều bệnh khác và ảnh hưởng đến hiệu quả chăn nuôi. Mặc dù hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, người chăn nuôi vẫn có thể giảm thiểu thiệt hại bằng cách chăm sóc đàn chim hợp lý, tăng cường sức đề kháng, kiểm soát tốt bệnh thứ phát và thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Tài liệu tham khảo tại website: vietpoultry.com
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP:
1. Bệnh circo trên chim bồ câu là gì?
Bệnh circo trên chim bồ câu là tình trạng nhiễm circovirus, một loại vi rút có thể làm suy giảm miễn dịch ở bồ câu, đặc biệt là bồ câu non. Khi sức đề kháng giảm, chim dễ mắc thêm nhiều bệnh khác và chậm phát triển.
2. Circovirus ảnh hưởng mạnh nhất đến đối tượng nào?
Circovirus ảnh hưởng mạnh nhất đến bồ câu non, thường trong giai đoạn 2–10 tuần tuổi. Đây là thời điểm hệ miễn dịch của chim còn chưa hoàn thiện và dễ bị tác động bởi các yếu tố stress như tách bố mẹ, ghép đàn hoặc thay đổi môi trường nuôi.
3. Vì sao bệnh circo khó nhận biết sớm?
Bởi vì bệnh này thường không biểu hiện triệu chứng riêng biệt, mà dễ bị nhầm với hội chứng bệnh chim non hoặc các bệnh tiêu hóa, hô hấp khác. Nhiều trường hợp chim vẫn có vẻ bình thường nhưng đã mang vi rút trong cơ thể.
4. Circovirus thường đi kèm với những bệnh nào?
Trong thực tế, bồ câu nhiễm circovirus có thể mắc kèm các bệnh do paramyxovirus, herpesvirus, adenovirus, các vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Chlamydophila, cùng với Candida, Aspergillus và một số tác nhân đơn bào đường tiêu hóa.
5. Phòng bệnh circo trên chim bồ câu bằng cách nào?
Phòng bệnh cần thực hiện đồng bộ: nuôi dưỡng hợp lý, giảm stress, vệ sinh chuồng trại, sát trùng định kỳ, kiểm soát mật độ nuôi, nhập giống từ nguồn an toàn dịch và quản lý đàn theo lứa tuổi. Đồng thời phải kiểm soát tốt các bệnh thường gặp khác trong đàn.
Xem thêm
- SALMONELLA GÂY BỆNH GÌ TRÊN GIA CẦM?
- LÀM THẾ NÀO ĐỂ VẬT NUÔI NHANH HỒI PHỤC KHI MẮC BỆNH KÝ SINH TRÙNG ĐƯỜNG MÁU VÀ ĐẦU ĐEN?
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
