Ngộ độc muối ở động vật (tăng natri máu/ngộ độc ion natri) là tình trạng bệnh lý cấp tính hoặc mạn tính xảy ra khi con vật ăn quá nhiều natri clorua (NaCl) hoặc không được cung cấp đủ nước sạch. Bệnh gây tổn thương chủ yếu ở đường tiêu hóa và hệ thần kinh trung ương (co giật, mù lòa, hôn mê), có tỷ lệ tử vong vượt quá 50% nếu không được can thiệp kịp thời.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa – Công ty Cổ phần Thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet) nhằm hướng dẫn chi tiết về nhận diện, chẩn đoán và quy trình xử lý ngộ độc muối trên đàn vật nuôi.
Ngộ độc muối ở động vật1. Đặc điểm bệnh ngộ độc muối ở động vật
Ngộ độc muối ở động vật xảy ra khi con vật hấp thụ quá nhiều natri clorua (muối), đặc biệt trong điều kiện thiếu nước. Biểu hiện lâm sàng có thể khác nhau tùy theo loài, cũng như tình trạng phơi nhiễm cấp tính hoặc mạn tính. Một số dấu hiệu có thể gặp gồm mệt mỏi, suy yếu, mất điều hòa vận động, run cơ, viêm dạ dày ruột và các triệu chứng tương tự co giật.
Tình trạng hấp thụ quá nhiều muối có thể dẫn đến ngộ độc muối, tăng natri máu hoặc ngộ độc ion natri do thiếu nước. Nguy cơ ngộ độc muối sẽ khó xảy ra hơn khi cơ chế điều hòa natri của cơ thể vẫn hoạt động bình thường và con vật luôn có đủ nguồn nước uống sạch.
Ngộ độc muối đã được ghi nhận ở nhiều loài động vật trên thế giới. Trước đây, tình trạng này thường được ghi nhận ở lợn, gia súc và gia cầm, trong đó lợn là loài dễ mắc bệnh hơn. Hiện nay, ngày càng có nhiều báo cáo về các tác dụng phụ ở chó liên quan đến việc tiêu thụ quá nhiều muối.
2. Nguyên nhân gây ngộ độc muối ở động vật
Nhìn chung, động vật có thể dung nạp nồng độ muối (natri clorua) cao trong khẩu phần ăn nếu chúng được cung cấp nước sạch liên tục. Ngộ độc muối thường liên quan trực tiếp đến lượng nước tiêu thụ và có thể xảy ra khi động vật bị thiếu hoặc không có nước uống.
Cơ chế ngộ độc muốiGà có thể chịu được nồng độ muối lên đến 0,25% trong nước uống nhưng dễ bị ngộ độc muối khi lượng nước uống vào bị hạn chế. Thức ăn dạng bột ướt chứa 2% muối đã gây ngộ độc muối ở vịt con. Hàm lượng muối cao trong thức ăn dạng bột ướt dễ gây ngộ độc hơn so với thức ăn khô, có lẽ vì gia cầm ăn nhiều thức ăn dạng bột ướt hơn.
Cừu có thể chịu được nồng độ muối 1% trong nước uống, tuy nhiên, 1,5% có thể gây độc. Khuyến cáo nước uống cho tất cả các loài gia súc nên chứa <0,5% tổng lượng muối.
Việc tiếp xúc với lượng muối dư thừa ở động vật nuôi bao gồm việc sử dụng muối làm chất gây nôn (hiện không còn được khuyến cáo) và việc ăn phải các vật liệu chứa muối khác nhau, bao gồm muối đá và hỗn hợp bột mì trộn muối.
Đã có báo cáo về trường hợp chó bị tăng natri máu sau khi bơi hoặc chơi ở biển (nơi chứa khoảng 3,5% natri) mà không được uống nước ngọt.
Tăng natri máu cũng đã được báo cáo ở động vật được điều trị bằng dung dịch điện giải uống pha không đúng cách, thuốc trị tiêu chảy hoặc do điều trị bằng than hoạt tính.
Ngựa hiếm khi bị ảnh hưởng bởi ngộ độc muối nhưng có thể mắc phải trong điều kiện ăn nhiều muối và đột ngột bị hạn chế nước.
3. Liều gây chết do ngộ độc muối
Liều gây chết cấp tính qua đường uống của muối ở lợn, ngựa và bò là khoảng 2,2g/kg; ở chó là khoảng 4g/kg, nhưng các dấu hiệu lâm sàng của nhiễm độc có thể xuất hiện sau khi ăn phải 2–3 g/kg.
Cừu là loài kháng nhất, với liều gây chết cấp tính qua đường uống là 6g/kg.
4. Triệu chứng ngộ độc muối ở động vật
4.1. Triệu chứng ngộ độc muối ở lợn
Ở lợn, các dấu hiệu ban đầu của ngộ độc muối thường khó nhận biết, có thể gồm khát nước nhiều, ngứa và táo bón. Lợn bị ảnh hưởng có thể bị mù, điếc và giảm khả năng nhận biết môi trường xung quanh, không ăn, không uống hoặc ít phản ứng với các kích thích bên ngoài. Lợn có thể đi lang thang vô định, va chạm vào đồ vật, xoay tròn hoặc xoay quanh một chân. Sau 1–5 ngày hạn chế uống nước, lợn có thể xuất hiện các cơn co giật liên tục, ngồi xổm, giật đầu ra sau và lên trên, sau đó ngã nghiêng sang một bên trong các cơn co giật toàn thân và co cứng cơ. Ở giai đoạn cuối, lợn có thể nằm nghiêng, quẫy đạp trong trạng thái hôn mê và chết trong vòng vài giờ đến 48 giờ.
4.2. Triệu chứng ngộ độc muối ở gia súc
Các dấu hiệu ngộ độc muối cấp tính ở gia súc chủ yếu liên quan đến đường tiêu hóa và hệ thần kinh trung ương. Gia súc có thể tăng tiết nước bọt, khát nước nhiều, nôn mửa (trào ngược), đau bụng và tiêu chảy, sau đó xuất hiện mất thăng bằng, đi vòng tròn, mù lòa, co giật và liệt một phần. Một số trường hợp có biểu hiện hung hăng, hiếu chiến. Một dấu hiệu có thể gặp là kéo lê chân sau khi đi hoặc, trong trường hợp nặng hơn, khớp cổ chân bị gập lại.
4.3. Triệu chứng ngộ độc muối ở gia cầm và các loài chim khác
Ở gia cầm và các loài chim khác, ngộ độc muối có thể biểu hiện qua tình trạng khát nước nhiều, khó thở, chảy dịch từ mỏ, yếu sức, tiêu chảy và liệt chân.
4.4. Triệu chứng ngộ độc muối ở chó
Chó ăn quá nhiều muối có thể xuất hiện nôn mửa trong vòng vài giờ sau khi ăn. Các triệu chứng lâm sàng có thể tiến triển thành yếu sức, tiêu chảy, run cơ và co giật.
5. Bệnh tích do ngộ độc muối
Sau khi mổ khám có thể thấy một số mức độ kích ứng dạ dày, bao gồm loét và xuất huyết. Niêm mạc đường tiêu hóa có thể không bình thường. Tổn thương mô bệnh học có thể chỉ giới hạn ở não, bao gồm phù não và viêm màng não. Trong 48 giờ đầu, lợn phát triển chứng giảm bạch cầu ái toan, các vòng bạch cầu ái toan quanh mạch máu ở vỏ não và màng não lân cận, phù não hoặc hoại tử. Sau 3–4 ngày, các vòng bạch cầu ái toan thường không còn nữa.
Gia súc không phát triển các vòng bạch cầu ái toan nhưng có thể bị phù cơ xương cũng như tràn dịch màng ngoài tim. Gà cũng có thể bị tràn dịch màng ngoài tim. Trong các trường hợp cấp tính, có thể không có tổn thương rõ rệt nào ở bất kỳ loài nào.
6. Chẩn đoán ngộ độc muối ở động vật
Chẩn đoán ngộ độc muối dựa vào tiền sử bệnh, các dấu hiệu lâm sàng và xác định nồng độ natri dư thừa trong huyết thanh, dịch não tủy hoặc mẫu mô não sau khi chết. Ngoài ra, có thể phân tích hàm lượng natri trong thực phẩm, nước hoặc vật liệu nghi ngờ là nguồn gây ngộ độc.
Ở lợn, cần chẩn đoán phân biệt ngộ độc muối với ngộ độc thuốc trừ sâu, bao gồm hợp chất clo hữu cơ, hợp chất photpho hữu cơ và carbamate, ngộ độc phenylarsonic và bệnh giả dại.
Ở bò, cần phân biệt với ngộ độc thuốc trừ sâu và chì, bệnh nhuyễn não do virus, bệnh co giật do thiếu magie và bệnh nhiễm ceton thể thần kinh.
7. Điều trị ngộ độc muối ở động vật
Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho ngộ độc muối. Khi phát hiện ngộ độc, cần loại bỏ ngay thức ăn, nước uống hoặc vật liệu nghi ngờ gây hại và cung cấp nước sạch cho tất cả động vật. Ban đầu, trang trại, người chăn nuôi nên cho uống nước với lượng nhỏ và thường xuyên để tránh làm các triệu chứng lâm sàng trở nên nghiêm trọng hơn.
Đối với đàn động vật lớn, lượng nước uống nên được giới hạn ở mức 0,5% trọng lượng cơ thể mỗi giờ cho đến khi cơ thể được bù nước đầy đủ, thường mất vài ngày. Những động vật bị ảnh hưởng nặng có thể được cho uống nước qua ống thông dạ dày. Tỷ lệ tử vong có thể trên 50% ở động vật bị ảnh hưởng, bất kể phương pháp điều trị.
Ở động vật nhỏ, trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng, biện pháp phù hợp nhất đối với ngộ độc muối cấp tính là cho uống nước và theo dõi chặt chẽ trong vài giờ. Có thể sử dụng thuốc gây nôn ở chó nếu xác định chắc chắn chó đã ăn phải muối và chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng.
Để hỗ trợ quá trình bù nước và chăm sóc động vật bị ngộ độc muối, có thể bổ sung một trong các sản phẩm điện giải hỗ trợ chuyển hóa, cung cấp năng lượng/vitamin vào nước uống như Five-Lyte Oral, Five-Điện giải C sủi, Five-Gluco.K&C, Five-Vit KC.Lyte, Chống nóng giải độc rau má, Five-No Stress Super, Five-Mix lyte,... Đồng thời, cần chăm sóc và nuôi dưỡng động vật phù hợp để hỗ trợ quá trình hồi phục. Sau đó, có thể bổ sung một trong các sản phẩm hỗ trợ và tăng cường sức đề kháng như Five-Masol Forte, Beta-Glucan.C, Five-Anti Virus,...
Điều trị động vật bị ngộ độc muốiNgộ độc muối ở động vật liên quan trực tiếp đến lượng muối hấp thụ và tình trạng cung cấp nước. Bệnh có thể biểu hiện khác nhau tùy theo loài, từ rối loạn tiêu hóa, yếu sức đến các biểu hiện thần kinh như mất thăng bằng, run cơ và co giật. Việc loại bỏ nguồn gây ngộ độc và cung cấp nước sạch với lượng phù hợp là việc quan trọng trong xử lý ngộ độc muối.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Tài liệu tham khảo
Merck Veterinary Manual – Salt Toxicosis in Animals
Câu hỏi thường gặp
1. Nguyên nhân nào thường dẫn đến ngộ độc muối?
Ngộ độc muối thường liên quan trực tiếp đến lượng nước tiêu thụ, đặc biệt khi động vật ăn khẩu phần có hàm lượng muối cao nhưng bị thiếu hoặc hạn chế nước uống.
2. Ngộ độc muối ở gia súc có biểu hiện gì?
Gia súc có thể tăng tiết nước bọt, khát nước, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy, mất thăng bằng, đi vòng tròn, mù lòa, co giật và liệt một phần.
3. Bệnh tích của ngộ độc muối là gì?
Có thể thấy kích ứng dạ dày, loét, xuất huyết, niêm mạc đường tiêu hóa khô bất thường, phù não và viêm màng não. Một số trường hợp có thể không có tổn thương rõ rệt.
4. Làm thế nào để chẩn đoán ngộ độc muối?
Chẩn đoán dựa vào tiền sử, dấu hiệu lâm sàng, nồng độ natri trong huyết thanh, dịch não tủy hoặc mô não sau khi chết, đồng thời phân tích hàm lượng natri trong thức ăn, nước hoặc vật liệu nghi ngờ.
5. Ngộ độc muối có thuốc điều trị đặc hiệu không?
Không có phương pháp điều trị đặc hiệu cho ngộ độc muối. Cần loại bỏ ngay thức ăn, nước uống hoặc vật liệu nghi ngờ gây hại và cung cấp nước sạch với lượng nhỏ, thường xuyên.
Xem thêm:
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
