1. Hội chứng tiêu chảy ở lợn con sau cai sữa là gì?
Hội chứng tiêu chảy ở lợn con sau cai sữa là tình trạng đi phân lỏng, tăng tần suất bài tiết, gây mất nước và giảm hấp thu dinh dưỡng. Thời gian phát bệnh phổ biến rơi vào khoảng 3–14 ngày sau cai sữa, với tỷ lệ mắc bệnh ghi nhận cao nhất trong 3–10 ngày đầu sau khi tách khỏi lợn mẹ.
Bệnh do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, bao gồm:
- Stress thời kỳ cai sữa.
- Sự xâm nhập của virus/vi khuẩn gây bệnh.
- Những hạn chế trong chế độ dinh dưỡng.
- Môi trường và quản lý chuồng trại.
Trong bài viết này,
Fivevet sẽ chia sẻ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và giải pháp kiểm soát tiêu chảy ở lợn con sau cai sữa.
2. Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh
2.1. Stress cai sữa
Stress khi cai sữa kích thích hệ miễn dịch sản sinh làm tăng cytokine gây viêm, suy giảm protein liên kết khe, tăng tính thấm ruột, tạo điều kiện cho độc tố và mầm bệnh xâm nhập. Đồng thời gây teo, bong tróc nhung mao và tăng sinh hốc tuyến làm giảm hấp thu, tiêu hóa.
Đường ruột tập trung tới 70% tế bào miễn dịch, nhưng hệ thống này ở lợn con 3–4 tuần tuổi chưa hoàn thiện. Cai sữa đột ngột làm giảm đa dạng hệ vi sinh có lợi, tạo điều kiện cho các vi khuẩn Escherichia coli (E. coli) bùng phát.
2.2. Vi khuẩn đường ruột
Escherichia coli sinh độc tố ruột (ETEC) là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy và tử vong. ETEC dùng yếu tố bám dính F4/K88 F18 để bám vào biểu mô ruột non, tăng sinh và tiết độc tố ruột LT, STa, STb, EAST1. Độc tố kích thích biểu mô ruột làm tăng bài tiết Cl⁻, HCO₃⁻ và nước, giảm hấp thu Na⁺, gây tiêu chảy cấp, mất nước nặng.
2.3. Virus
Tác nhân chính gồm:
- Rotavirus (chủ yếu nhóm A): Tấn công tế bào biểu mô nhung mao ruột (hỗng tràng và hồi tràng); enterotoxin NSP4 làm tăng Ca²⁺ nội bào, gây tiêu chảy tăng tiết do hệ thần kinh ruột bị kích thích.
- Coronavirus: (PEDV, TGEV) xâm nhập qua pAPN, acid sialic trên biểu mô ruột non, gây hoại tử tế bào, teo nhung mao, mất nước cấp và tử vong cao.
2.4. Dinh dưỡng
Chuyển đột ngột từ sữa sang thức ăn rắn giàu đạm thực vật, tinh bột, chất xơ khi enzyme chưa thích ứng gây ra chuỗi rối loạn làm tăng áp suất thẩm thấu, kéo nước vào ruột. Protein thô khó tiêu dư thừa bị lên men tại đại tràng, sinh chất độc, thúc đẩy vi khuẩn E. coli bùng phát mạnh mẽ. Sự kết hợp này cùng với sự mất cân đối điện giải, tinh bột, chất xơ làm suy yếu niêm mạc ruột.
2.5. Môi trường và quản lý
- Nhiệt độ thấp / Gió lùa: Nhiệt độ chuồng giảm khiến lợn bị stress lạnh, tăng tiết cortisol gây suy giảm miễn dịch, giảm ăn và giảm tiết acid dịch vị.
- Chất lượng nước: Nước bẩn hoặc thiếu nước uống làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước và đưa mầm bệnh trực tiếp vào đường ruột.
- Vệ sinh, mật độ: Chuồng trại kém vệ sinh làm tăng áp lực mầm bệnh tích tụ ngoài môi trường. Mật độ nuôi quá dày làm gia tăng stress cạnh tranh và đẩy nhanh tốc độ lây lan bệnh.
3. Triệu chứng và chẩn đoán
3.1. Triệu chứng
-
Phân: Phân lỏng đến tóe nước, màu xám, vàng nâu hoặc nâu; dính bẩn vùng hậu môn, đuôi và chân sau. Tiêu chảy do ETEC đặc trưng bởi phân nhiều nước
-
Mất nước và rối loạn điện giải: Lợn con da khô, giảm độ đàn hồi, mắt trũng sâu, khát nước hoặc kiệt sức.
-
Toàn thân: Lợn giảm ăn, ủ rũ, xù lông, bụng hóp, nằm tụ đống. Thời gian ủ bệnh thường từ 12–18 giờ.
-
Trường hợp nặng: Lợn còi cọc kéo dài, kiệt sức do mất điện giải, hoặc chết đột ngột.
Triệu chứng tiêu chảy ở lợn sau cai sữa
3.2. Chẩn đoán
a. Dấu hiệu lâm sàng:
- Triệu chứng chính: tiêu chảy, phân thường lỏng đến tóe nước, màu vàng nhạt, xám, nâu hoặc hơi hồng; có thể có mùi đặc trưng.
- Lợn bệnh thường giảm ăn, ủ rũ, lông xù, dính bẩn vùng hậu môn, mất nước, gầy nhanh và tăng trưởng kém.
- Trường hợp nặng có thể mất nước nhanh, mắt trũng, nằm nhiều hoặc chết đột ngột, đặc biệt ở đầu ổ dịch.
b. Xét nghiệm xác định nguyên nhân:
- Nuôi cấy vi khuẩn: Phân lập E. coli, Salmonella, Brachyspira, Clostridium,...
- PCR / Real-time PCR: Phát hiện gen độc lực/yếu tố bám dính của ETEC (F4, F18, LT, STa, STb) hoặc các virus (PEDV, TGEV, Rotavirus).
- Mô bệnh học: Đánh giá mức độ teo nhung mao, viêm ruột và tổn thương tế bào biểu mô ruột non, ruột già.
- Kháng sinh đồ (MIC): Xác định mức độ nhạy cảm kháng sinh của vi khuẩn để xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.
- Soi phân / ELISA / Test nhanh: Phát hiện cầu trùng, trứng giun hoặc kháng nguyên virus/vi khuẩn nhanh tại trại.
4. Giải pháp kiểm soát tiêu chảy
4.1. Chăn nuôi và quản lý
- Chuẩn bị chuồng nuôi: Dọn, rửa, sát trùng và để trống chuồng tối thiểu 3–5 ngày.
- Nhiệt độ, sưởi ấm: Duy trì nhiệt độ chuồng đón lợn cần cao hơn chuồng nái lúc đầu, sau đó giảm theo tuần; bố trí ô sưởi, tấm lót, giữ khô, tránh gió lùa.
- Sản phẩm sát trùng chuồng trại: Gồm Five-B.K.G, Five-Iodine, Five-Perkon 3S.
Một số sản phẩm sát trùng chuồng trại phổ rộng
4.2. Dinh dưỡng và hỗ trợ đường ruột
-
Đối với nái: Quy trình dinh dưỡng phù hợp với tình trạng sinh lý, thể trạng của nái.
-
Đối với lợn con:
+ Dùng thức ăn dễ tiêu; giảm đạm thô nhưng cân đối Lysine, Methionine, Threonine giảm lượng đạm dư thừa xuống ruột.
+ Acid hóa đường ruột: Bổ sung các acid hữu cơ (Acid formic, lactic, citric, butyric,…) giúp giảm pH dạ dày, kích thích enzyme và ức chế
E. coli,
Salmonella.
+ Cân bằng vi sinh và bù điện giải:
- Trong 1–2 tuần đầu sau cai sữa, bổ sung probiotic (
Bacillus subtilis,
Lactobacillus), prebiotic (MOS, FOS), enzyme tiêu hóa và kẽm đúng quy định.
- Bổ sung kẽm hữu cơ / kẽm vi lượng theo đúng quy định để hỗ trợ niêm mạc ruột.
Cung cấp nước sạch; bù điện giải bằng
Five-Lyte Oral,
Five-Mix Lyte,
Điện giải-C sủi,
Chống nóng-Giải độc (Thảo dược rau má),
Five-Vit KC.Lyte,
Five-No Stress Super,
Hado-Điện giải.B.Complex.
- Sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa gồm
Five-TazBavit,
Five-Enzym,
Five-Prozyme 5 way,
Five-Orgacid.
Một số sản phẩm dinh dưỡng và hỗ trợ đường ruột từ Fivevet
4.3. Giải pháp miễn dịch
a. Miễn dịch đặc hiệu:
Miễn dịch thụ động (qua nái):
- Tiêm vắc xin cho nái mang thai: Tiêm vắc xin E. coli, Clostridium perfringens, PED cho nái mang thai (khoảng tuần thứ 5 và tuần thứ 2 trước đẻ) để truyền kháng thể IgG/IgA qua sữa.
- Đảm bảo lợn con bú đủ sữa đầu trong 12–24 giờ đầu sau sinh.
Miễn dịch chủ động:
- Sử dụng vắc xin E. coli uống/tiêm cho lợn con từ 1 tuần tuổi hoặc trước cai sữa 1–2 tuần.
- Bổ sung kháng thể lòng đỏ trứng (IgY) hoặc huyết tương sấy phun vào thức ăn tập ăn để trung hòa mầm bệnh tại chỗ trong lòng ruột.
b. Miễn dịch không đặc hiệu:
Bổ sung Beta-glucan, Nucleotide, Vitamin C giúp tăng cường hệ miễn dịch:
Beta-Glucan C,
Five-Vitamin C,
B.Complex-K&C,
Five-Anti Virus,
Five-Orgamin,
Five-Extra Oil.
Giải pháp miễn dịch từ Fivevet
4.4. Sử dụng kháng sinh
Chỉ dùng kháng sinh khi xác định hoặc nghi ngờ nguyên nhân vi khuẩn và nên căn cứ kháng sinh đồ.
Tiêu chảy do E. coli, Salmonella:
- Polymyxin:
Five-Colistin,
Five-Colisiro ưu tiên đường uống.
- Quinolones:
Five-Maxflocin.LA (10%),
Five-Enromax 30 Oral.
- Beta-lactam:
Five-Amox@LA,
Five-Amox.
- Aminoglycoside:
Five-Neolin.
- Sulfamid kết hợp Trimethoprim:
Five-Coryza.SP,
Five-Sultrim.
Tiêu chảy do Brachyspira hyodysenteriae, Lawsonia intracellularis: Dùng Tiamulin, Tylosin, Tilmicosin.
Sản phẩm kháng sinh phối hợp: Five-Gentadox.22,
Five-Amoxcol 220,
Five-Amoxcin,
Five-Ampicon.
Giải pháp kháng sinh từ Fivevet
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Nghiên cứu phát triển Dược - Công ty Cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Câu hỏi thường gặp
1. Tiêu chảy sau cai sữa thường xuất hiện khi nào?
Bệnh thường xuất hiện 3–14 ngày sau cai sữa, đạt đỉnh trong 3–10 ngày đầu.
2. Vi khuẩn nào thường gặp nhất?
Vi khuẩn Escherichia coli sinh độc tố ruột (ETEC) mang các yếu tố bám dính F4 hoặc F18 là nguyên nhân hàng đầu.
3. Làm thế nào để nhận biết lợn con bị mất nước nặng?
Lợn con có biểu hiện da khô, giảm độ đàn hồi (véo da lâu nhả), mắt trũng sâu, thèm nước, ủ rũ, đi đứng xiêu vẹo hoặc kiệt sức nằm một chỗ.
4. Có nên dùng kháng sinh ngay khi thấy lợn bị tiêu chảy không?
Không nên dùng kháng sinh tràn lan. Cần xác định nguyên nhân (do vi khuẩn, virus hay dinh dưỡng). Kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn và nên được lựa chọn dựa trên kết quả kháng sinh đồ.
5. Cần chuẩn bị chuồng cai sữa thế nào để hạn chế bệnh?
Chuồng cần được dọn dẹp, rửa sạch, phun sát trùng và trống chuồng tối thiểu 3–5 ngày. Đảm bảo chuồng đón lợn con phải khô ráo, ấm áp và không bị gió lùa.
Xem thêm:
-
3 bệnh thường gặp ở lợn nái sau sinh
-
BỆNH CÚM LỢN LÀ GÌ?
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
