Chăn nuôi lợn nái có ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả kinh tế của mỗi cơ sở chăn nuôi. Kết quả chăn nuôi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như con giống, kỹ thuật, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, vệ sinh và quản lý mầm bệnh.
Sau khi sinh, lợn nái có thể mắc một số bệnh như viêm vú, viêm tử cung và mất sữa. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, bệnh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe lợn mẹ, khả năng tiết sữa và sự phát triển của đàn lợn con.
Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet sẽ chia sẻ nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng và hướng điều trị 3 bệnh thường gặp ở lợn nái sau sinh.
3 bệnh thường gặp ở lợn nái sau sinh
1. Bệnh viêm vú
1.1. Nguyên nhân gây bệnh viêm vú
Bệnh viêm vú ở lợn nái xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập vào tuyến vú thông qua các vết nứt, vết xây xát trên da núm vú hoặc qua lỗ mở của ống dẫn sữa.
Vi khuẩn từ bề mặt da, môi trường chuồng trại hoặc miệng của lợn con có thể đi vào ống dẫn sữa, phát triển và gây sưng, đỏ, đau, viêm nhiễm tuyến vú.
Một số nguyên nhân và yếu tố thuận lợi khác gồm:
- Sữa bị ứ đọng trong vú do lợn con bú không hết hoặc tuyến vú không được làm trống hoàn toàn.
- Ống dẫn sữa bị tắc khiến sữa không thoát ra ngoài, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
- Răng nanh của lợn con hoặc các cạnh sắc trong chuồng làm xây xát bầu vú, núm vú của lợn mẹ.
- Lợn nái nhiều sữa nhưng lợn con bú không hết hoặc bú không đều giữa các vú.
- Bệnh kế phát sau viêm tử cung, sót nhau hoặc nhiễm trùng sau sinh.
- Chuồng trại không bảo đảm vệ sinh, tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi và gây bệnh.
Sau khi sinh, nhu cầu canxi tăng cao có thể khiến nái bị hạ canxi huyết, dẫn đến nái bị sốt sữa, viêm vú. Tuy nhiên, tình trạng này cần được phân biệt với viêm tuyến vú do nhiễm khuẩn.
1.2. Triệu chứng bệnh viêm vú
Bệnh thường xuất hiện trong khoảng 2 ngày đầu sau sinh. Một hoặc nhiều tuyến vú có thể bị ảnh hưởng, thường thấy đối xứng giữa 2 hàng vú.
Các triệu chứng thường gặp:
- Tuyến vú sưng đỏ, nóng và cứng hơn bình thường.
- Khi sờ hoặc ấn vào vú, lợn nái có biểu hiện đau.
- Lợn giảm ăn hoặc bỏ ăn.
- Lợn không muốn nằm cho con bú.
- Thân nhiệt có thể tăng từ 40,5–42°C.
- Khi vắt sữa ở vú viêm có thể thấy sữa bị vón cục hoặc có biểu hiện bất thường.
- Nếu không được xử lý sớm, tình trạng viêm có thể lây sang các vú khác rất nhanh.
- Trường hợp nặng, lợn nái có thể giảm sữa hoặc mất sữa.
1.3. Phòng bệnh viêm vú
Để hạn chế bệnh viêm vú ở lợn nái sau sinh, cần thực hiện các biện pháp sau:
- Vệ sinh và sát trùng kỹ chuồng trại trước khi lợn nái sinh.
- Có thể sử dụng một trong các sản phẩm như Five-Iodine, Five-B.K.G, Five-BGF hoặc Five-Perkon 3S để phun kỹ nền, vách và khu vực chuồng đẻ theo hướng dẫn trên nhãn.
- Tắm và vệ sinh sạch cho lợn nái trước khi đưa vào chuồng sinh.
- Điều chỉnh khẩu phần ăn (giảm khoảng 50%) phù hợp trước ngày đẻ và nhịn ăn vào ngày đẻ để phòng viêm vú.
- Thức ăn phải đầy đủ dinh dưỡng, đảm bảo chất lượng và hạn chế tình trạng mất cân đối khoáng chất.
- Giữ nền chuồng sạch, khô và loại bỏ các cạnh sắc có thể làm xây xát bầu vú.
- Kiểm tra răng nanh của lợn con; chỉ mài hoặc xử lý khi thực sự cần thiết và phải thực hiện đúng kỹ thuật.
- Thu gom nhau thai, phân và chất thải sau sinh để giữ chuồng đẻ sạch sẽ không để cho lợn mẹ ăn vì sẽ sinh ra chứng sốt sữa,..
1.4. Điều trị bệnh viêm vú
Khi phát hiện lợn nái có dấu hiệu viêm vú, cần xử lý sớm để hạn chế tình trạng viêm tiến triển và ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa.
Trường hợp nhẹ:
- Có thể sử dụng Five-Oxytocin để kích thích tiết sữa.
- Dùng nước ấm chườm ở đầu vú viêm để giảm sưng, nóng, đỏ, đau sau đó dùng tay mát xa nhẹ nhàng 2 hàng vú để vú mềm dần. Nặn vú bị viêm 4 – 5 lần/ngày cho hết sữa để hạn chế việc lây lan từ vú viêm sang vú lành.
Trường hợp nặng:
Có thể dùng một trong các kháng sinh sau: Five-Amoxclav@LA, Five-Cefone@LA, Five-Cefquin 150, Five-COLIMOX@LA,...
Kết hợp một trong các sản phẩm kháng viêm như: Five-Ketofen, Five-Tofen@LA, Five-Mexicam,…
Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên tình trạng thực tế, kết quả thăm khám và chỉ định của bác sĩ thú y. Không nên tự ý phối hợp nhiều loại kháng sinh.
Dấu hiệu bệnh thường gặp sau sinh
2. Bệnh viêm tử cung
2.1. Nguyên nhân gây bệnh viêm tử cung
Bệnh viêm tử cung ở lợn nái có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:
- Áp dụng không đúng kỹ thuật đỡ đẻ trong trường hợp lợn nái đẻ khó.
- Can thiệp nhiều lần hoặc thao tác mạnh làm xây xát đường sinh dục.
- Chuồng trại kém vệ sinh, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.
- Nguồn nước sử dụng trong chăn nuôi bị nhiễm khuẩn, không bảo đảm vệ sinh.
- Cơ quan sinh dục ngoài của lợn nái bẩn, không được vệ sinh sạch.
- Lợn đực bị viêm niệu đạo, viêm bao quy đầu hoặc viêm dương vật khi phối giống trực tiếp.
- Dụng cụ thụ tinh nhân tạo cứng, không sạch hoặc không được sát trùng đúng cách, gây xây xát và đưa vi khuẩn vào đường sinh dục.
- Khẩu phần ăn thiếu vitamin A, D, E làm niêm mạc khô, dễ xây xát và nhiễm khuẩn.
- Chế độ dinh dưỡng thiếu hoặc thừa protein trước, trong và sau thai kỳ.
- Thiếu dinh dưỡng làm lợn nái gầy yếu, thiếu dinh dưỡng và giảm sức đề kháng.
2.2. Triệu chứng bệnh viêm tử cung
Bệnh có thể xuất hiện sau sinh từ 1–2 ngày hoặc từ 8–10 ngày, với hai dạng biểu hiện chính.
- Viêm nhờn
Xuất hiện sau khi sinh 12 – 24 giờ, dịch nhờn ở tử cung tiết ra lỏng, trong, lợn cợn hoặc đục, mùi tanh. Nái sốt nhẹ.
- Viêm có mủ
Ở dạng viêm có mủ, triệu chứng thường rõ hơn: Lợn sốt, thân nhiệt tăng từ 40–41°C, có thể làm lợn nái chết nếu không chữa trị kịp thời. Dịch viêm tích lại trong xoang tử cung. Ở âm hộ có mủ đặc màu vàng đục, sền sệt pha máu, mùi tanh hôi, bệnh thường kéo dài 3–4 ngày. Sữa giảm hoặc ngừng hẳn, lợn con tiêu chảy, còi cọc chết dần. Lợn nái có thể chết ở những con quá yếu hoặc nếu chữa khỏi cũng không nên tiếp tục giữ lại làm giống.
2.3. Phòng bệnh viêm tử cung
Để phòng bệnh viêm tử cung ở lợn nái sau sinh, cần:
- Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ trước và sau khi lợn nái đẻ.
- Tay người đỡ đẻ và dụng cụ đỡ đẻ phải được vệ sinh, sát trùng kỹ.
- Chỉ can thiệp đỡ đẻ khi cần thiết và phải thực hiện đúng kỹ thuật.
- Sau khi đẻ phải thụt rửa tử cung khoảng 5 – 6 lần, trong vòng 3 ngày.
2.4. Điều trị bệnh viêm tử cung
Khi phát hiện lợn nái có dấu hiệu viêm tử cung, cần xử lý sớm, kết hợp thụt rửa tử cung, kiểm soát nhiễm khuẩn, hạ sốt, kháng viêm và hỗ trợ tống sản dịch ra ngoài.
Có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Thụt rửa tử cung bằng một trong các dung dịch như Iodine 10% pha 10ml với 2 lít nước, nước muối sinh lý 0,9%, nước lá trầu không sắc đặc hoặc dung dịch Rivanol 0,1%. Thực hiện 2 lần/ngày trong 2 ngày đầu và 1 lần/ngày từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 sau khi đẻ.
- Hạ sốt bằng Five-Anagin.C.
- Tiêm một trong các kháng sinh như Five-Genamox.LA, Five-Cefquin 25 hoặc Five-Amox@.LA.
- Kết hợp một trong các sản phẩm kháng viêm như Five-Ketofen, Five-Tofen@LA hoặc Five-Mexicam.
- Tiêm Five-Oxytocin với liều 2–4ml/con, ngày 1 lần để hỗ trợ tử cung co bóp, tống sản dịch ra ngoài và kích thích tiết sữa.
3. Bệnh mất sữa
3.1. Nguyên nhân khiến lợn nái mất sữa
Bệnh mất sữa ở lợn nái có thể do các nguyên nhân như:
- Các bệnh của tuyến vú như: viêm vú, tắc ống tiết và thải sữa,...
- Khẩu phần ăn thiếu dinh dưỡng trong thời gian dài.
- Bệnh kế phát từ viêm mủ tử cung, sót nhau, sảy thai truyền nhiễm, dịch tả, tụ huyết trùng.
- Rối loạn nội tiết tố tiết sữa.
3.2. Triệu chứng lợn nái mất sữa
Tình trạng mất sữa thường xảy ra từ 1–3 ngày sau sinh hoặc ở bất kỳ thời điểm nào trong giai đoạn nuôi con.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Vú không căng sữa, vắt không thấy sữa chảy ra, vú teo nhỏ dần sau đó mất sữa hoàn toàn.
- Khi bú lợn con kêu nhiều và chạy qua, chạy lại.
- Lợn con thường bị tiêu chảy, còi cọc tỷ lệ chết cao.
3.3. Phòng bệnh mất sữa
Để phòng bệnh mất sữa ở lợn nái, cần:
- Cung cấp thức ăn đầy đủ chất dinh dưỡng.
- Bảo đảm khẩu phần cân đối và phù hợp với giai đoạn nuôi con.
- Phòng và xử lý sớm bệnh viêm tử cung, viêm vú.
- Theo dõi khả năng tiết sữa của lợn nái trong những ngày đầu sau sinh.
3.4. Điều trị bệnh mất sữa
Khi phát hiện lợn nái giảm hoặc mất sữa, cần kiểm tra nguyên nhân và ưu tiên xử lý các bệnh liên quan như viêm vú, viêm tử cung hoặc nhiễm trùng sau sinh.
- Sử dụng Five-Oxytocin theo hướng dẫn trên nhãn và chỉ định của bác sĩ thú y để hỗ trợ phản xạ xuống sữa.
- Có thể sử dụng một trong các sản phẩm kháng sinh như: Five-Cefone@LA, Five-Cefquin 150, Five-Colimox@LA, Five-Amoxclav@LA,...
- Trộn Five-Milk Super vào thức ăn với liều 1kg/30kg thức ăn để hỗ trợ lợn nái tăng tiết sữa.
Phòng và điều trị bệnh viêm tử cungViêm vú, viêm tử cung và mất sữa là 3 bệnh thường gặp ở lợn nái sau sinh. Các bệnh này có thể làm lợn nái giảm ăn, giảm tiết sữa, suy yếu và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, khả năng phát triển của đàn lợn con.
Để phòng và kiểm soát bệnh hiệu quả, trại nuôi cần chú trọng vệ sinh chuồng đẻ, chăm sóc dinh dưỡng, thực hiện đúng kỹ thuật đỡ đẻ và theo dõi sát lợn nái trong những ngày đầu sau sinh. Khi phát hiện lợn nái sốt, bỏ ăn, bầu vú sưng đau, âm hộ tiết dịch bất thường hoặc giảm sữa, cần kiểm tra và xử lý càng sớm càng tốt.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa – Công ty Cổ phần Thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Câu hỏi thường gặp
1. Lợn nái sau sinh thường mắc những bệnh gì?
3 bệnh thường gặp ở lợn nái sau sinh là viêm vú, viêm tử cung và mất sữa. Các bệnh này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe lợn mẹ và sự phát triển của đàn lợn con.
2. Dấu hiệu nhận biết lợn nái bị viêm vú là gì?
Lợn nái bị viêm vú thường có biểu hiện bầu vú sưng, nóng, đỏ, cứng và đau. Lợn có thể sốt, giảm ăn, không muốn cho con bú và giảm sữa.
3. Dịch âm hộ sau sinh có phải lúc nào cũng là viêm tử cung không?
Không. Sau sinh, lợn nái có thể tiết một lượng sản dịch sinh lý. Cần nghi ngờ viêm tử cung khi dịch có mùi hôi, lượng tăng hoặc kéo dài, kèm theo sốt, bỏ ăn và giảm sữa.
4. Vì sao lợn nái sau sinh bị mất sữa?
Lợn nái có thể mất sữa do viêm vú, viêm tử cung, tắc ống dẫn sữa, thiếu dinh dưỡng, rối loạn nội tiết hoặc mắc các bệnh truyền nhiễm.
5. Lợn con kêu nhiều có phải lợn mẹ thiếu sữa không?
Lợn con kêu nhiều, tranh bú và chạy qua lại giữa các vú có thể là dấu hiệu không được bú đủ sữa. Cần kiểm tra lượng sữa, tình trạng bầu vú của lợn mẹ và sức khỏe của đàn lợn con.
Xem thêm:
BỆNH VIÊM RUỘT HOẠI TỬ TRÊN LỢN
SƯNG PHÙ ĐẦU Ở LỢN
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
