Bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn là bệnh đường tiêu hóa nguy hiểm, do Clostridium perfringens type C gây ra, thường xảy ra ở lợn con theo mẹ, đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh. Bệnh có thể diễn biến nhanh, gây tiêu chảy ra máu, viêm xuất huyết, hoại tử ruột, suy kiệt và làm lợn con chết trong thời gian ngắn.
Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet chia sẻ những thông tin quan trọng giúp trại nuôi hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng, bệnh tích, cách chẩn đoán, phòng bệnh và hướng điều trị bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn.
Viêm ruột hoại tử trên lợn1. Căn bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn
Bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn là bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa, chủ yếu gặp ở lợn con theo mẹ. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm, xuất huyết và hoại tử niêm mạc ruột, khiến lợn con tiêu chảy ra máu, mất nước, suy kiệt và chết nhanh.
Nguyên nhân chính gây bệnh là vi khuẩn Clostridium perfringens type C. Đây là vi khuẩn Gram dương, hình que, sinh nha bào và phát triển trong điều kiện yếm khí.
Clostridium perfringens là một thành phần trong đường tiêu hóa của động vật (từ 102-105 cfu/ml) và tồn tại trong đất, phân, thức ăn, nước uống, chất độn chuồng,vi khuẩn phát triển trong khoảng nhiệt độ từ 10-52oC (lý tưởng từ 40-45oC) và PH tối ưu từ 6-7. Khi gặp điều kiện thuận lợi, vi khuẩn nhân lên nhanh trong ruột và sản sinh độc tố gây tổn thương niêm mạc ruột. Vi khuẩn này có khả năng nhân đôi số lượng chỉ trong vòng 7 phút. Khi mật độ vi khuẩn trong dịch ruột đạt mức 106-108 CFU/ml, chúng sẽ tiết ra độc tố gây nhiễm độc huyết đường ruột và làm bùng phát các triệu chứng lâm sàng.
Vi khuẩn Clostridium perfringens có 5 chủng chủ yếu gồm A, B, C, D và E sản xuất khoảng 30 loại độc tố, trong đó có 4 loại quan trọng là Alpha (α), beta (β), iota (ι) và epsilon (ε). Trên lợn viêm ruột hoại tử chủ yếu liên quan đến độc tố β2 do chủng typ C tiết ra, trong một số trường hợp còn phát hiện chủng type A.
Độc tố beta có khả năng phá hủy niêm mạc ruột, gây viêm, xuất huyết, hoại tử và nhiễm độc toàn thân. Lợn con sơ sinh đặc biệt mẫn cảm do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện và khả năng phân giải độc tố còn hạn chế.
Bệnh chủ yếu lây qua đường tiêu hóa. Lợn con có thể nuốt phải vi khuẩn từ:
- Phân của lợn nái hoặc lợn mắc bệnh.
- Núm vú, da bụng và vùng hậu môn của lợn nái bị nhiễm bẩn.
- Nền chuồng, chất độn và dụng cụ chăn nuôi.
- Thức ăn, nước uống hoặc môi trường chuồng đẻ bị ô nhiễm.
Bệnh dễ phát sinh khi chuồng đẻ ẩm ướt, vệ sinh kém, lợn con không được bú đủ sữa đầu, sức đề kháng yếu, bị lạnh hoặc chịu nhiều yếu tố stress.
2. Triệu chứng, bệnh tích bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn
Theo nhachannuoi, tùy vào mức độ nhiễm khuẩn, lượng độc tố và sức đề kháng của lợn con, bệnh có thể biểu hiện dưới các thể quá cấp tính, cấp tính và á cấp tính.
2.1. Thể quá cấp tính
- Thể quá cấp tính thường xảy ra rất nhanh trong vòng 8 giờ đầu tiên sau khi sinh.
- Lợn con đột ngột yếu, bỏ bú, nằm tách đàn, phản xạ kém và chết nhanh. Một số con chết trước khi xuất hiện triệu chứng tiêu chảy rõ rệt.
- Do cơ thể yếu, lợn con nằm nhiều và không có khả năng tránh lợn mẹ nên đôi khi bị nhầm là chết do mẹ đè.
- Một số trường hợp có thể thấy lợn tiêu chảy phân lỏng màu đỏ sẫm hoặc có lẫn máu trước khi chết.
2.2. Thể cấp tính
- Thể cấp tính thường gặp ở lợn con từ 2–5 ngày tuổi.
- Dấu hiệu điển hình là lợn con chết nhanh, đột ngột, tiêu chảy kèm máu..
- Sau khi xuất hiện tiêu chảy ra máu, lợn có thể chết chỉ trong thời gian ngắn. Trong trường hợp bệnh xảy ra trong cùng một ổ, nhiều lợn con có thể phát bệnh gần nhau và làm tỷ lệ chết tăng cao.
2.3. Thể á cấp tính
- Ở thể á cấp tính, bệnh diễn biến chậm hơn. Lợn thường tiêu chảy kéo dài, phân có màu nâu đỏ, vàng nâu hoặc ngà vàng.
- Trong phân có thể xuất hiện mảng nhầy, màu vàng nâu có bọt hoặc các mảnh niêm mạc ruột bị bong tróc. Lợn bú kém, lông xù, mất nước, gầy nhanh và yếu dần.
- Lợn có thể chết sau 2–3 ngày mắc bệnh.
2.4. Bệnh tích viêm ruột hoại tử trên lợn
Bệnh tích thường tập trung ở ruột non. Khi mổ khám có thể quan sát thấy:
- Xác lợn chướng hơi nhanh sau khi chết do vi khuẩn sinh khí.
- Da và niêm mạc nhợt nhạt do mất máu.
- Trong lòng ruột chứa máu, dịch màu đỏ sẫm hoặc chất chứa màu nâu đỏ.
- Niêm mạc ruột có thể hoại tử, bong tróc và phủ màng giả.
- Một số trường hợp xuất hiện các vệt sẫm màu dọc hai bên đường trắng ở vùng bụng.
Bệnh tích điển hìnhỞ thể cấp tính và á cấp tính, ruột viêm xuất huyết, sưng to, dày làm ruột căng phồng. Khi lợn đã tiêu chảy ra nhiều máu, suy kiệt và hoại tử ruột nghiêm trọng, khả năng điều trị khỏi thường thấp. Vì vậy, chủ động phòng bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
3. Chẩn đoán bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn
Để chẩn đoán bệnh, cần kết hợp độ tuổi mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích mổ khám và các xét nghiệm phòng thí nghiệm.
3.1. Dựa vào triệu chứng và bệnh tích
Có thể nghi ngờ bệnh khi lợn con xuất hiện các biểu hiện:
- Bệnh xảy ra chủ yếu trong những ngày đầu sau sinh.
- Lợn tiêu chảy phân đỏ nâu hoặc có nhiều máu.
- Lợn bỏ bú, suy sụp và chết nhanh.
- Ruột non sưng dày, xuất huyết và hoại tử.
- Trong lòng ruột chứa nhiều máu hoặc dịch đỏ sẫm.
Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào dấu hiệu tiêu chảy ra máu để kết luận vì biểu hiện này có thể gặp trong một số bệnh đường ruột khác.
3.2. Dựa vào xét nghiệm phòng thí nghiệm
Các phương pháp thường được sử dụng gồm:
- Lấy mẫu nhuộm phết trực tiếp niêm mạc ruột.
- Nuôi cấy vi khuẩn Clostridium.
- Chạy PCR định kiểu gen.
4. Phòng bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn
Để phòng bệnh hiệu quả, trại nuôi cần kết hợp vệ sinh sát trùng, quản lý chuồng đẻ, bảo đảm lợn con được bú đủ sữa đầu và thực hiện chương trình phòng bệnh phù hợp.
- Chuồng đẻ cần được vệ sinh sạch sẽ, thu gom phân và chất hữu cơ sau mỗi lứa nuôi. Sau khi rửa sạch, cần để chuồng khô trước khi sát trùng và đưa lợn nái vào đẻ. Sử dụng một trong các sản phẩm khử trùng như: Five-BGF, Five-B.K.G, Five-Iodine, Five-Perkon 3S,…
- Kiểm tra nước uống cho lợn (nếu là nước mặt cần được lọc và xử lý bằng Chlorine trước khi cho lợn uống).
- Cho lợn bú sữa đầu đủ lượng và sớm nhất có thể, thường xuyên bổ sung vào thức ăn đầy đủ dưỡng chất cần thiết giúp lợn khoẻ mạnh, có sức đề kháng tốt.
- Tiêm phòng vắc xin giải độc tố cho nái và vệ sinh nghiêm ngặt chuồng đẻ giữa các kỳ nuôi rất hiệu quả trong phòng chống bệnh.
5. Phác đồ điều trị bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn
Khi phát hiện lợn con có dấu hiệu nghi mắc bệnh, cần xử lý càng sớm càng tốt. Việc điều trị cần kết hợp kiểm soát triệu chứng, sử dụng kháng sinh phù hợp, bù nước, trợ sức và hỗ trợ phục hồi đường tiêu hóa.
Một số sản phẩm hỗ trợ điều trị viêm ruột hoại tử trên lợn
Giải pháp kiểm soát viêm ruột hoại tửBước 1: Điều trị triệu chứng
Bước 2: Sử dụng kháng sinh
Bước 3: Bù nước, điện giải và trợ sức
Bước 4: Bổ sung men, enzyme và vitamin
Sau khi kiểm soát được tình trạng cấp tính, cần cho lợn con tập ăn sớm bằng thức ăn dễ tiêu hóa, chia thành nhiều bữa nhỏ và giữ máng ăn, máng uống sạch sẽ.
Có thể bổ sung men vi sinh, enzyme, vitamin và acid hữu cơ để hỗ trợ ổn định đường tiêu hóa, phục hồi niêm mạc ruột và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.
Lưu ý:
- Lợn tiêu chảy mạnh, phân có nhiều máu có thể bị thiếu máu. Có thể sử dụng thêm Five-Fe.B12 theo chỉ định để bổ sung sắt và hỗ trợ tạo máu.
- Truyền xoang phúc mạc cho lợn con dung dịch NaCl 0,9% hoặc Ringer Lactate.
- Cần tuân thủ đúng liều lượng, đường dùng, chống chỉ định và thời gian ngừng thuốc của từng sản phẩm.
Bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn do Clostridium perfringens type C thường diễn biến nhanh và gây tỷ lệ chết cao ở lợn con sơ sinh. Để kiểm soát bệnh hiệu quả, trại nuôi cần chú trọng vệ sinh chuồng đẻ, cho lợn con bú đủ sữa đầu, tiêm phòng cho lợn nái và xử lý sớm ngay khi phát hiện lợn tiêu chảy ra máu, bỏ bú hoặc suy yếu bất thường.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty Cổ phần Thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Câu hỏi thường gặp
1. Bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn do nguyên nhân gì?
Bệnh chủ yếu do vi khuẩn Clostridium perfringens type C gây ra. Vi khuẩn sản sinh độc tố beta làm xuất huyết và hoại tử niêm mạc ruột.
2. Bệnh thường xảy ra ở lợn bao nhiêu ngày tuổi?
Bệnh thường xảy ra ở lợn con trong những ngày đầu sau sinh, phổ biến nhất ở lợn từ 2–5 ngày tuổi.
3. Kháng sinh nào được sử dụng để xử lý bệnh viêm ruột hoại tử trên lợn?
Có thể sử dụng các kháng sinh nhạy cảm với Clostridium perfringens như amoxicillin, amoxicillin kết hợp clavulanate, ceftiofur, cefquinome hoặc một số kháng sinh phù hợp khác. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên tình trạng bệnh, kết quả chẩn đoán và kháng sinh đồ; đồng thời phải dùng sớm, đúng liều và đủ liệu trình theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.
4. Lợn tiêu chảy ra máu có chắc chắn mắc bệnh không?
Không. Tiêu chảy ra máu có thể gặp trong nhiều bệnh đường ruột khác. Cần kết hợp triệu chứng, bệnh tích và xét nghiệm để xác định chính xác.
5. Bệnh có điều trị khỏi được không?
Nếu phát hiện sớm, khi tổn thương ruột chưa nghiêm trọng, việc điều trị có thể mang lại hiệu quả. Khi lợn đã mất máu nhiều và hoại tử ruột nặng, khả năng cứu sống thường thấp.
Xem thêm
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
