Bệnh sưng phù đầu (phù thũng) ở lợn là một bệnh nhiễm độc huyết do một số chủng E.coli nhất định gây ra. Trong thực tế, bệnh còn được gọi bằng nhiều tên khác như “Edema disease”, “Bowel edema” hay “Gut edema”. Đặc điểm nổi bật của bệnh là hiện tượng phù thũng ở dưới niêm mạc da, đặc biệt là niêm mạc dạ dày, màng treo ruột, kèm theo các biểu hiện như sưng phù đầu, viêm giác mạc và sưng phù mí mắt. Đây là bệnh thường gặp ở lợn sau cai sữa, diễn biến nhanh, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.
Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet sẽ chia sẻ những thông tin cơ bản về bệnh sưng phù đầu (phù thũng) ở lợn, từ đó giúp người chăn nuôi chủ động hơn trong việc nhận biết sớm, theo dõi và áp dụng các biện pháp phòng trị phù hợp.
Bệnh sưng phù đầu ở lợn
1. Nguyên nhân gây bệnh sưng phù đầu ở lợn là gì?
Nguyên nhân gây bệnh là do một số chủng E. coli mang các yếu tố gây bệnh đặc hiệu.
E. coli sản sinh độc tố Shiga (STEC-Shiga-toxin producing E. coli) hoặc VTEC-Verotoxigenic E. coli), bao gồm cả E. coli gây phù thũng ở lợn (EDEC- edema disease E. coli) và E. coli gây xuất huyết đường ruột (EHEC-Enterohemorrhagic E. coli) gây bệnh ở động vật và người.
Ở lợn, bệnh thường liên quan đến các chủng E. coli thuộc nhóm ETEC hoặc STEC. Tùy từng nhóm vi khuẩn và yếu tố gây bệnh đi kèm, bệnh có thể biểu hiện dưới các dạng khác nhau như tiêu chảy ở lợn sơ sinh, tiêu chảy sau cai sữa và phù thũng.
Các bệnh do E. coli gây ra trên lợnVề sức đề kháng, vi khuẩn E. coli không chịu được nhiệt độ cao. Ở 60°C, vi khuẩn bị tiêu diệt sau khoảng 30 phút, còn ở 100°C thì chết ngay. Các chất sát trùng thông thường có thể tiêu diệt vi khuẩn khá nhanh. Tuy nhiên, ngoài môi trường, các chủng E. coli độc lực cao vẫn có thể tồn tại tới 4 tháng, làm tăng nguy cơ lây lan nếu không đảm bảo vệ sinh thú y.
2. Dịch tễ bệnh sưng phù đầu ở lợn
Loài vật và tuổi mắc bệnh
Bệnh thường xảy ra ở lợn cai sữa, đặc biệt trong khoảng 1 đến 2 tuần đầu sau cai sữa, nên độ tuổi mắc bệnh phổ biến là từ 4 đến 12 tuần tuổi. Tuy nhiên, trong một số trường hợp ngoại lệ, bệnh vẫn có thể gặp ở lợn con 2 tuần tuổi, lợn con đang theo mẹ hoặc những con lớn hơn.
Bệnh thường xuất hiện rất nhanh, và điều đáng chú ý là đối tượng mắc bệnh lại thường là những con to khỏe trong đàn. Tỷ lệ mắc bệnh có thể lên đến 80%, trung bình dao động khoảng 30 - 40%. Tỷ lệ chết thay đổi từ 50 - 90%, nhưng nhìn chung thường ở mức cao; có những đàn tỷ lệ chết có thể lên đến 80 - 100%.
Quá trình diễn biến của bệnh thường ngắn, bùng phát nhanh rồi kết thúc nhanh, kéo dài từ 4 - 14 ngày, trung bình khoảng 1 tuần. Bệnh có thể xảy ra quanh năm, không theo mùa, không phân biệt giới tính và cũng không phụ thuộc vào giống lợn.
Đường truyền lây của bệnh sưng phù đầu lợn
Các chủng E. coli gây bệnh có thể lây từ lợn ốm sang lợn khỏe thông qua thức ăn, nước uống, phân thải ra ngoài, dụng cụ chăn nuôi, không khí và các yếu tố trung gian gây ô nhiễm khác. Khi mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể lợn khỏe trong điều kiện thuận lợi, bệnh sẽ nhanh chóng phát sinh và lây lan trong đàn.
3. Triệu chứng bệnh sưng phù đầu ở lợn
Bệnh có thể xuất hiện lẻ tẻ hoặc xảy ra trên toàn đàn. Trong đàn thường thấy hiện tượng lợn chết đột ngột mà trước đó gần như không có biểu hiện rõ ràng, và thường rơi vào những con lớn, khỏe mạnh. Ở những con có biểu hiện sớm, lợn di chuyển không bình thường về phía máng ăn, ăn rất ít hoặc chỉ dùng mũi ngửi thức ăn.
Khi bệnh tiến triển, con vật mất dần thăng bằng; chỉ sau vài giờ có thể bị tê liệt hoàn toàn và không thể đứng dậy. Run cơ là triệu chứng khá phổ biến trong giai đoạn này. Một số con khác có biểu hiện ngã ra, kèm theo các cơn co giật. Mí mắt và trán bị sưng, trên da có thể xuất hiện các vết đỏ nhẹ, đồng thời lợn phát ra tiếng kêu lạ, có biểu hiện rối loạn hoặc suy hô hấp.
Táo bón là triệu chứng thường gặp trong đa số các trường hợp. Tuy nhiên, ở những ổ dịch do các chủng E. coli có khả năng sinh một hoặc nhiều loại độc tố đường ruột (Enterotoxin), tiêu chảy lại có thể xuất hiện trước. Trong một số ít trường hợp, tiêu chảy xảy ra ở giai đoạn cuối, có thể kèm theo xuất huyết.
Một số con mất hoàn toàn khả năng vận động, nằm vật ra và chết trong vòng 24 giờ; phần lớn chết trong khoảng 48 - 72 giờ. Nhiều con xuất hiện các dấu hiệu thần kinh khá rõ như mất thăng bằng, đi lảo đảo, đầu nghiêng, chạy lung tung, vấp ngã, 4 chân yếu rồi liệt. Có con nằm ở tư thế tựa, khi đứng thì hai chân trước chụm lại, hai chân sau choãi ra, và lúc gần chết có hiện tượng bơi chèo.
Lợn bị bệnh thường ít sốt hoặc chỉ sốt nhẹ, thân nhiệt không quá cao và không kéo dài. Khi chết, thân nhiệt thường trở về mức bình thường hoặc thấp hơn một chút.
Triệu chứng bệnh sưng phù đầu ở lợnHiện tượng phù có thể quan sát thấy từ ngày thứ 2-3. Sưng phù mí mắt thường xuất hiện trước khi có các dấu hiệu thần kinh, sau đó tiếp tục lan ra trán, môi, đầu, mặt và tai. Biểu hiện thần kinh ngày càng nặng hơn, đến giai đoạn cuối con vật có thể co giật, ho và khó thở.
Thể quá cấp tính: Lợn chết nhanh chỉ trong vòng 6 - 20 giờ. Thể cấp tính thường chết sau 3 - 4 ngày. Một số con có thể qua khỏi, nhưng sau 10 - 15 ngày bệnh lại tái phát. Khi đó lợn thường bước đi chệnh choạng, chậm chạp, đầu nghểnh cao và nghiêng về một bên.
Thể cận lâm sàng: Lợn biểu hiện bình thường, nhưng có các bệnh tích ở mạch máu và tăng trọng giảm.
Thể mãn tính: Xảy ra trên những con lợn bị bệnh cấp tính, nhưng qua được hoặc lợn bị nhiễm các chủng E. coli gây tiêu chảy sau cai sữa, nhưng có mang độc tố Stx2e.
4. Bệnh tích đặc trưng của bệnh sưng phù đầu lợn
- Da vùng bụng nổi đỏ; vùng tai và bốn chân thâm đen.
- Hạch ruột, hạch bẹn nông sưng.
- Bệnh tích đặc trưng nhất là hiện tượng phù.
- Mí mắt, mặt và đầu phù rõ; đồng thời có hiện tượng phù dưới da.
- Niêm mạc dạ dày, đặc biệt vùng thượng vị, phù nặng và có thể dày tới 2 cm hoặc hơn.
- Dạ dày vẫn còn thức ăn như vừa mới ăn, trong khi ruột non trống rỗng.
- Phù ở màng treo ruột đoạn kết tràng là bệnh tích điển hình của bệnh phù thũng.
Ngoài ra còn có thể quan sát thấy phù ở vành tim, tim nhão, xoang bao tim tích nước màu vàng. Dịch phù thường là dịch huyết thanh có lẫn fibrin. Gan sưng, tụ huyết và xuất huyết, túi mật căng phồng. Một số trường hợp có viêm phổi, viêm màng phổi, phổi bị phù, lách và thận sưng tụ máu hoặc xuất huyết, đồng thời xoang bụng và xoang ngực tích nước.
Bệnh tích sưng phù đầu ở lợn5. Chẩn đoán bệnh sưng phù đầu ở lợn
Chẩn đoán lâm sàng:
Dựa vào dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đặc trưng.
Cần chẩn đoán phân biệt với bệnh giả dại hoặc viêm não, bệnh do Streptococcus suis, Salmonella serotype Choleraesuis, bệnh đóng dấu, bệnh do Haemophilus parasuis,…
Chẩn đoán vi khuẩn học
Bệnh phẩm: Lấy mẫu chất chứa đường ruột của lợn nghi mắc bệnh, gửi về FiveLab để xét nghiệm, cho kết quả nhanh chóng, độ chính xác cao.
Liên hệ hotline 0822 120 555 để được tư vấn và hỗ trợ lấy mẫu, chẩn đoán bệnh kịp thời.
6. Phòng bệnh sưng phù đầu ở lợn
Để phòng bệnh sưng phù đầu ở lợn hiệu quả, trước hết cần thực hiện tốt an toàn sinh học và vệ sinh chuồng trại. Đây là giải pháp cốt lõi nhằm ngăn chặn mầm bệnh phát sinh và phát tán ra môi trường.Bên cạnh đó, có thể phòng bệnh bằng vắc xin Five-Colivac.
+ Nái hậu bị: Mũi 1 lúc 5-6 tuần và mũi 2 lúc 2-3 tuần trước sinh.
+ Nái rạ: Tiêm 1 mũi lúc 2-3 tuần trước sinh.
+ Lợn con: Tiêm mũi 1 lúc 10 ngày tuổi trở lên, nhắc lại mũi 2 sau 10-14 ngày.
Ngoài ra, ở lợn cai sữa có thể trộn một trong các sản phẩm như Five-Colistin, Five-Halquinol.60, Five-AC.15, Five-Amox Siêu tan,… theo liệu trình 5 - 7 ngày.
Đồng thời cần tăng cường khả năng tiêu hóa cho lợn bằng cách bổ sung các sản phẩm như Five-Prozyme 5 way, Five-Orgacid, B.Comlex-K&C,…
- Tập ăn sớm cho lợn con. Hạn chế lượng thức ăn đã ăn vào trong 4-5 ngày sau cai sữa nhằm làm giảm lượng thức ăn chưa tiêu hóa hết đến ruột già.
Một số sản phẩm phòng và trị bệnh7. Điều trị bệnh sưng phù đầu ở lợn
Bước 1:
- Tách lọc lợn bệnh, bắt lợn nhẹ nhàng, nhốt chỗ tối, yên tĩnh.
- Giảm cám ăn so với tiêu chuẩn 30%.
- Cho lợn uống điện giải Five-Lyte Oral hoặc Five-No Stress Super.
Bước 2:
- Sử dụng một trong các loại kháng sinh đặc trị: Five-PenStrep.LA, Five-Kacolis, Five-Amox@.LA, Five-AmColiDex.LA, Five-Cetifor Inj, Five-Genamox.LA,… Liệu trình 3-5 ngày.
- Trộn kháng sinh: Five-Amox Siêu tan, Five-Amoxcin Super, Five-Colistin, Five-Antidia, Five-Enritris,… Liệu trình 7 ngày.
Bước 3: Tiêu viêm Five-Dexa hoặc Five-Chymosin.
Bước 4:
- Trợ sức, trợ lực: Liệu trình 3-5 ngày. Five-Butasal, Five-Acemin.B12, Five-Cafein, Five-Bcomplex Inj,…
- Tăng cường khả năng tiêu hóa, hấp thu giúp nhanh phục hồi: Five-Prozyme 5 way, Five-Orgacid, Five-Lacenzym cao tỏi, Five-Aminovit Super,…
Bước 5:
- Giải độc gan thận: Five-Bogama ginseng, Five-Giải độc gan,… Liệu trình 3-5 ngày.
Bệnh sưng phù đầu ở lợn là bệnh nguy hiểm, thường xảy ra ở lợn sau cai sữa, diễn biến nhanh và có tỷ lệ chết cao. Việc nắm rõ nguyên nhân, đặc điểm dịch tễ, triệu chứng, bệnh tích cũng như các biện pháp phòng và điều trị sẽ giúp người chăn nuôi chủ động kiểm soát bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Câu hỏi thường gặp
1. Bệnh sưng phù đầu ở lợn là gì?
Bệnh sưng phù đầu (phù thũng) là bệnh nhiễm độc huyết do vi khuẩn E.coli gây ra, đặc trưng bởi hiện tượng phù ở đầu, mí mắt và các cơ quan nội tạng.
2. Điều trị bệnh sưng phù đầu ở lợn như thế nào?
Bệnh sưng phù đầu ở lợn có thể điều trị bằng các kháng sinh như Five-PenStrep.LA, Five-Kacolis, Five-Amox@.LA, Five-Cetifor Inj, TW5-Amox.600, Five-Colistin…, kết hợp thuốc tiêu viêm và trợ sức để giúp lợn nhanh hồi phục.
3. Lợn ở độ tuổi nào dễ mắc bệnh nhất?
Bệnh thường xảy ra ở lợn sau cai sữa, phổ biến từ 4–12 tuần tuổi, đặc biệt trong 1–2 tuần đầu sau cai sữa.
4. Có vắc xin phòng bệnh không?
Có thể phòng bệnh bằng vắc xin như Five-Colivac kết hợp với vệ sinh và an toàn sinh học.
5. Bệnh có tái phát không?
Có. Một số lợn khỏi bệnh vẫn có thể tái phát sau 10–15 ngày nếu điều kiện nuôi dưỡng không đảm bảo.
Xem thêm
- BỆNH PHÓ THƯƠNG HÀN LỢN
- BỆNH DỊCH TẢ LỢN CỔ ĐIỂN
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
