Bệnh cầu trùng lợn do ký sinh trùng Isospora suis, bệnh xảy ra cho lợn mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở lợn con theo mẹ, tập trung ở lợn dưới 2 tuần tuổi. Bệnh khá phổ biến ở những nơi nuôi lợn với mật độ cao, điều kiện vệ sinh kém. Có hơn chín loài thuộc Eimeria và một loài thuộc Isospora gây bệnh cầu trùng cho lợn. Lợn con 5–15 ngày tuổi thường bị nhiễm cầu trùng đặc trưng bởi loài I. suis gây viêm ruột và tiêu chảy.
Bệnh cầu trùng gây bệnh phổ biến trên lợn con sơ sinh. Bệnh có triệu chứng đặc trưng là tiêu chảy dạng lỏng hoặc sệt, thường có màu trắng sữa rồi chuyển sang vàng và có mùi hôi. Lợn con có thể xuất hiện các triệu chứng như yếu, mất nước và còi cọc, giảm tăng trọng và lợn con có thể chết. Một yếu tố góp phần làm tăng tỷ lệ tử vong ở lợn con là do lợn con luôn bị dính đầy phân do tiêu chảy và luôn trong tình trạng ẩm ướt.
Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet sẽ chia sẻ nguyên nhân, triệu chứng, bệnh tích, cách chẩn đoán, phòng bệnh và xử lý bệnh cầu trùng ở lợn.
Bệnh cầu trùng ở lợn1. Nguyên nhân gây bệnh cầu trùng ở lợn
Tác nhân gây bệnh cầu trùng ở lợn con thường là Isospora suis. Hầu hết các loài Eimeria có độc lực thấp (gây ra khoảng 5% các trường hợp nhiễm bệnh) hoặc không xuất hiện ở nhóm tuổi này.
Lợn con sơ sinh nhiễm ký sinh trùng Isospora suis khi tiếp xúc với môi trường bị ô nhiễm. Sự xâm nhập ban đầu diễn ra ở phần đầu ruột non. Isospora suis có 3 giai đoạn sinh sản vô tính và một giai đoạn sinh sản hữu tính. Các thể meront kế tiếp xuất hiện ở các phần xa hơn của ruột non và chúng xâm nhập vào manh tràng và đại tràng. Các meront thế hệ thứ ba được tạo ra trong vòng 4–6 ngày và nang bào tử xuất hiện lần đầu tiên trong phân vào khoảng ngày thứ 5, tiếp tục cho đến ngày thứ 8 hoặc 9, với đợt thứ hai từ ngày 11–14. Nang bào tử được thải ra có thể trở nên có khả năng lây nhiễm trong vòng 12–24 giờ ở nhiệt độ 25–35°C. Chúng có thể tồn tại trong hơn 10 tháng.
Ở lợn cai sữa và lợn trưởng thành, bệnh cầu trùng thường liên quan đến nhiều loài Eimeria spp., bao gồm E. debliecki, E. neodebliecki, E. perminuta, E. polita, E. porci, E. scabra, E. spinosa và E. suis. Nhiều loài Eimeria có sự phân bố cục bộ. Eimeria debliecki chủ yếu gây nhiễm ở ruột non và sau đó là đại tràng ở mức độ ít hơn. Thời gian ủ bệnh khoảng 7 ngày. Eimeria neodebliecki ảnh hưởng đến phần giữa của hỗng tràng, với thời gian ủ bệnh khoảng 6–8 ngày.
Ở lợn con, nhiễm trùng bắt đầu ở phần ruột non phía trên và lan dần xuống nửa dưới của ruột non khi các giai đoạn bệnh phát triển. Tổn thương teo nhung mao xuất hiện 5 ngày sau khi nhiễm trùng và tự khỏi sau 10–14 ngày. Ở lợn lớn hơn, sự phân bố và mức độ tổn thương khác nhau tùy thuộc vào loài Eimeria gây bệnh.
2. Đường truyền lây của bệnh cầu trùng
Nhiễm Isospora suis xảy ra ở lợn con trong tất cả các hệ thống chăn nuôi, từ chăn nuôi tập trung trong nhà đến chăn nuôi ngoài trời.
- Lợn con chủ yếu tiếp xúc với trứng nang từ những con khác trong chuồng đẻ và chuồng nuôi bị ô nhiễm. Bệnh nặng hơn khi nhiễm bệnh sớm trong đời. Sàn chuồng có khe hở được làm sạch kỹ sẽ làm giảm hoặc ngăn ngừa bệnh.
Đường truyền lây của bệnh cầu trùng- Mặc dù lợn nái ít khi thải ra loại Isospora suis, nhưng chúng lại là nguồn mang và truyền các loài Eimeria spp. sang cho con. Lợn lớn hơn có thể bị nhiễm bệnh từ lợn nái và với E. scabra, bệnh có thể xảy ra từ 4–8 tuần tuổi trở lên. Nhiễm trùng có thể xâm nhập vào đàn chưa nhiễm bệnh từ lợn rừng hoặc do lợn nái tơ mới nhập đàn.
Sau khi tiếp xúc với I. suis, lợn sẽ hình thành miễn dịch chủ động mạnh mẽ. Tương tự, việc tiếp xúc với các loài Eimeria cũng giúp lợn có khả năng miễn dịch tốt. Riêng ở lợn trưởng thành, hệ miễn dịch thường được tăng cường bởi việc tái nhiễm tự nhiên ở mức độ nhẹ. Tuy nhiên, lợn nái có thể xuất hiện hiện tượng thải trứng nang ra môi trường trong giai đoạn quanh thời kỳ sinh sản (trước và sau khi đẻ).
3. Triệu chứng bệnh cầu trùng ở lợn
- Ở lợn con:
Nhiễm trùng thường xảy ra nhất ở độ tuổi từ 5–15 ngày. Lợn con bị nhiễm bệnh sẽ bị tiêu chảy với phân có dạng sệt, trắng đục hoặc loãng, đến tiêu chảy nhiều, phân lỏng màu vàng. Cơ thể lợn còi cọc, xù lông, gầy yếu rõ rệt so với các con cùng lứa và tình trạng chậm lớn này có thể kéo dài nhiều tuần sau đó.. Lợn con bị nhiễm bệnh nặng sẽ chết, với tỷ lệ tử vong lên đến 20% ở cả hệ thống nuôi nhốt và nuôi ngoài trời.
- Ở lợn trưởng thành:
Biểu hiện bệnh thường nhẹ. Lợn mắc bệnh có triệu chứng tiêu chảy lỏng, phân có thể lẫn bọt hoặc chất nhầy, kèm theo hiện tượng sụt cân. Các triệu chứng lâm sàng này thường xuất hiện từ 9–12 ngày sau khi nhiễm mầm bệnh. Sau khi khỏi, một số con vẫn có thể bị còi cọc và chậm lớn.
4. Bệnh tích của bệnh cầu trùng
- Ở lợn con:
Ruột non thường bị nhão, với dịch trong ruột có dạng từ lỏng như nước đến đặc sệt như kem. Tổn thương bao gồm thành ruột dày lên, với lớp niêm mạc hoại tử chỉ giới hạn ở thành ruột non (hồi tràng và hỗng tràng). Thường thì cơ thể gầy yếu và mất nước. Khám nghiệm mô học cho thấy số lượng lớn merozoite và giao tử đực và cái trong thành ruột. Có hiện tượng teo nhung mao, cùn nhung mao, loét khu trú, tăng hoạt động phân bào trong biểu mô tuyến ruột, và trong trường hợp nặng, viêm ruột hoại tử fibrin với các giai đoạn phát triển của cầu trùng trong biểu mô.
- Ở lợn trưởng thành:
Có các tổn thương viêm cục bộ kèm theo bong tróc niêm mạc ở hỗng tràng và hồi tràng. Về mặt mô học, teo nhung mao ở mức độ vừa phải và có chất hoại tử fibrin ở đầu nhung mao.
5. Chẩn đoán bệnh cầu trùng ở lợn
Bệnh cầu trùng ở lợn có thể được chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng, độ tuổi mắc bệnh, bệnh tích đường ruột và kết quả xét nghiệm phát hiện trứng nang cầu trùng.
- Có thể phát hiện trứng nang bằng dung dịch natri clorua bão hòa hoặc dung dịch glucose. Trứng nang có thể được nhận dạng dựa trên kích thước, hình dạng và đặc điểm sinh bào tử của chúng. Nếu lợn chết sớm mà không có trứng nang, việc nhuộm tiêu bản niêm mạc từ hỗng tràng và hồi tràng có thể giúp chẩn đoán nhanh chóng.
- Xét nghiệm kháng thể huỳnh quang và xét nghiệm PCR cũng có thể được sử dụng trong chẩn đoán bệnh.
- Kết quả mổ khám hỗ trợ chẩn đoán. Phết tế bào từ các vùng bị ảnh hưởng cho thấy các giai đoạn phát triển của cầu trùng. Khám nghiệm mô học ruột non đoạn dưới cho thấy các tổn thương cùng với các giai đoạn sinh sản vô tính và hữu tính trong vòng đời của cầu trùng.
Cần phân biệt bệnh cầu trùng với các nguyên nhân gây tiêu chảy khác ở lợn con như vi khuẩn, virus, rối loạn tiêu hóa do chăm sóc nuôi dưỡng hoặc điều kiện chuồng trại không phù hợp.
6. Phòng và trị bệnh cầu trùng ở lợn
Phòng và trị bệnh cầu trùng ở lợn- Chuồng nái đẻ cần được tẩy rửa, sát trùng cẩn thận, có thời gian trống chuồng trước khi đưa nái vào đẻ.
- Giữ cho chuồng trại luôn sạch sẽ, ấm và định kỳ sử dụng các chất sát trùng như Five-Perkon 3S phun 1 lần/tuần hoặc rắc vôi bột trực tiếp trên nền chuồng để sát khuẩn loại bỏ nguyên nhân gây bệnh.
- Phòng bệnh: Five-Cox 5% 1 ml/con và tiêm Five-Fe.B12 lúc lợn con 3 ngày tuổi.
- Thuốc đặc trị cầu trùng hiệu quả: Five-Cox 5% 1 ml/2,5 kg, dùng liên tục 2–3 ngày.
Kết hợp Five-Enzym, Five-Prozyme 5way, Five-Orgacid, Five-B complex K&C cung cấp các vi sinh lợi khuẩn, vitamin kích thích tiêu hóa, hấp thu triệt để các chất dinh dưỡng và hỗ trợ đường tiêu hóa khỏe mạnh.
Bộ sản phẩm hỗ trợ phong, trị cầu trùng ở lợnĐể hạn chế thiệt hại, người chăn nuôi cần chú trọng vệ sinh chuồng nái đẻ, sát trùng định kỳ, giữ chuồng khô ấm và chủ động phòng bệnh cho lợn con ngay từ những ngày đầu sau sinh. Khi đàn lợn có dấu hiệu tiêu chảy nghi do cầu trùng, cần phát hiện sớm, xử lý đúng cách và kết hợp chăm sóc hỗ trợ để giúp lợn nhanh hồi phục.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Thông tin kỹ thuật chuyên môn được tham khảo từ Cẩm nang Thú y Quốc tế MSD: Coccidiosis of Pigs - MSD Veterinary Manual.
Câu hỏi thường gặp
1. Bệnh cầu trùng ở lợn thường gặp ở lứa tuổi nào?
Bệnh thường gặp nhất ở lợn con theo mẹ, đặc biệt trong giai đoạn 5–15 ngày tuổi.
2. Dấu hiệu điển hình của bệnh cầu trùng ở lợn con là gì?
Dấu hiệu điển hình là tiêu chảy phân trắng sữa hoặc vàng, có mùi hôi, lợn con yếu, mất nước, gầy và chậm lớn.
3. Bệnh cầu trùng ở lợn có lây không?
Có. Lợn chủ yếu nhiễm bệnh khi tiếp xúc với trứng nang cầu trùng trong phân, nền chuồng hoặc môi trường chuồng nuôi bị ô nhiễm.
4. Làm thế nào để phòng bệnh cầu trùng cho lợn con?
Cần vệ sinh, sát trùng chuồng nái đẻ, giữ chuồng khô ấm, có thời gian trống chuồng và chủ động phòng bệnh cho lợn con trong giai đoạn nhạy cảm.
5. Bệnh cầu trùng có làm lợn con chết không?
Có. Trường hợp nặng, lợn con có thể chết do tiêu chảy kéo dài, mất nước, suy kiệt và tổn thương ruột.
Xem thêm:
VIÊM HỒI TRÀNG Ở HEO
SƯNG PHÙ ĐẦU Ở LỢN
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
