Hội chứng vận động khó khăn ở lợn: Nguyên nhân và cách xử lý

Hội chứng vận động khó khăn ở lợn biểu hiện bằng tình trạng đi khập khiễng, đau chân, khó đứng dậy hoặc nằm nhiều. Cùng Fivevet tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và giải pháp can thiệp để phát hiện sớm, chăm sóc phù hợp, hạn chế thiệt hại trong chăn nuôi.

Người nuôi cần chú ý những biểu hiện:
- Đi khập khiễng, bước ngắn hoặc không đều.
- Không muốn đặt chân đau xuống nền.
- Đứng lên chậm, khó đứng dậy.
- Nằm nhiều, ngại di chuyển.
- Chân cứng, khó co duỗi.
- Khớp sưng, nóng, đỏ, đau.
- Móng nứt, bong, viêm hoặc có vết thương.
- Giảm ăn, chậm lớn, đàn kém đồng đều.
Ở lợn nái, hậu bị, đau chân kéo dài ảnh hưởng khả năng tiếp cận thức ăn, nước uống, phối giống và thời gian khai thác.
Khi thăm khám, các dấu hiệu viêm tại khớp thường bao gồm sưng, nóng, đỏ và đau.
Một số khớp nằm sâu khó quan sát, vì vậy cần kiểm tra từ móng đến tư thế, dáng đi. Nếu sưng khớp kèm sốt, bỏ ăn, khó thở hoặc run rẩy, cần nghĩ tới nhiễm khuẩn toàn thân hơn là chấn thương thông thường.

Hội chứng vận động khó khăn ở lợn là một biểu hiện lâm sàng không phải tên một bệnh cụ thể. Nguyên nhân có thể xuất phát từ viêm khớp nhiễm khuẩn, bệnh virus gây tổn thương chân - móng hoặc thần kinh, chấn thương, bệnh móng, osteochondrosis, bệnh lý chuyển hóa xương hoặc các rối loạn thần kinh. Việc xác định nguyên nhân rất quan trọng để lựa chọn thuốc phù hợp nhất trong điều trị cho lợn.

Các tác nhân gồm Streptococcus suis, Glaesserella parasuis, Mycoplasma hyorhinis, Mycoplasma hyosynoviae, Erysipelothrix rhusiopathiae, một số chủng Staphylococcus, Trueperella pyogenes và vi khuẩn cơ hội xâm nhập qua vết thương, tổn thương móng.

Lở mồm long móng (FMD) và Senecavirus A có thể gây tổn thương chân, móng. Porcine teschovirus, Porcine sapelovirus, Porcine astrovirus type 3 có thể gây viêm não – tủy, dẫn đến mất điều hòa, yếu chân sau, liệt hoặc không thể đứng.

Nền trơn, gồ ghề, khe sàn không phù hợp, cạnh sắc hoặc kẹt chân dễ gây trượt ngã, gãy xương, trật khớp, bong gân. Cắn nhau, nứt móng, bong móng, viêm kẽ móng và áp xe cũng gây đau, hạn chế vận động.

Osteochondrosis (bệnh thoái hóa xương sụn): Cần lưu ý ở lợn tăng trưởng nhanh, hậu bị và lợn giống. Bệnh liên quan đến di truyền, tốc độ tăng trưởng, tải trọng cơ học, cấu trúc chân và dinh dưỡng.
Bệnh lý chuyển hóa xương: Mất cân đối canxi, photpho, vitamin D có thể làm giảm khoáng hóa xương, gây chân yếu, đau và tăng nguy cơ gãy xương.

Đau chân khiến lợn ngại đứng, giảm ăn uống, chậm tăng trọng và kéo dài thời gian nuôi. Đàn dễ phân hóa, tăng tỷ lệ lợn còi, chi phí chăm sóc, điều trị và loại thải sớm.
Nằm lâu làm tăng nguy cơ tổn thương da. Nếu liên quan đến nhiễm trùng huyết hoặc bệnh thần kinh, tỷ lệ hao hụt có thể tăng. Trên đàn nái, rối loạn vận động còn ảnh hưởng sinh sản, gây thiệt hại kinh tế.

Bước 1: Tách riêng và kiểm tra triệu chứng
Đánh dấu, chuyển lợn bệnh sang ô chăm sóc có nền khô, ít trơn trượt, dễ tiếp cận thức ăn và nước uống.
Kiểm tra thân nhiệt, ăn uống, hô hấp, màu da, tai; quan sát xem có hiện tượng  run, co giật, mất thăng bằng không. Ghi nhận khớp sưng ở một hay nhiều vị trí  và số con xuất hiện triệu chứng trong ô chuồng.
Bước 2: Kiểm tra móng và điều kiện nuôi
Kiểm tra nền, khe sàn, cạnh sắc; tìm vết nứt móng, viêm, trầy xước hoặc có dấu cắn nhau không. Đồng thời đánh giá mật độ, phân đàn và dinh dưỡng theo lứa tuổi.
Bước 3: Xác định nguyên nhân
Lấy mẫu bệnh phẩm phù hợp, gửi FiveLab – Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y thuộc hệ sinh thái Fivevet, thực hiện các xét nghiệm như nuôi cấy, PCR hoặc kháng sinh đồ theo chỉ định chuyên môn. Liên hệ hotline 0822 120 555 để được tư vấn lựa chọn xét nghiệm và hướng dẫn lấy, bảo quản, gửi mẫu.
Kết quả chẩn đoán, dịch tễ, lịch sử dùng thuốc và kháng sinh đồ là căn cứ lựa chọn kháng sinh phù hợp.
Bước 4: Điều trị theo nguyên nhân
- Những con bị chấn thương cơ học: xử lý vết thương bằng Five-Iodine, sau đó sử dụng Five-CTC Spray hoặc Five-Oxymykoin spray.
- Những con bị bệnh do vi khuẩn hoặc bệnh virus gây ra kế phát nhiễm khuẩn: sử dụng theo phác đồ sau.
Hạ sốt, giảm đau, chống viêm, hỗ trợ giảm sưng: Sử dụng một  trong các sản phẩm Five-Gluco.KC namic, Five-MetaMax.50, Five-Ketofen, Five-Flunixin 5% , Five-Anagin.C, Five-Clofenac, Five-Dexa, Five-Chymosin, Five-Medemin.
Kháng sinh tiêm cá thể: Five-PenStep.LA, Fie-Amox@LA, Five-Cefketo Plus, Five-Genamox@LA, Five-Cfor 10%, Five-Cefquin 150, Five-Myco Pro, Five-Lincosin.
Thuốc trộn tổng đàn khi có chỉ định: Five-Amoxcin super, Five-Lincopectin, Five-Tialin, TW-Doxy 500, Five-Amsoli, Five-Azimax WS.
Trợ sức, trợ lực: Five-Butasal, Five-Cafein, Five-Bcomplex inj, Five-ADE Inj hoặc Five-Acemin B12.
Các sản phẩm được lựa chọn theo từng trường hợp, không dùng đồng loạt toàn bộ danh sách.
- Những con bị thoái hóa xương sụn, rối loạn chuyển hóa xương: chú ý nguồn giống, chăm sóc và cân đối canxi, photpho, vitamin D trong khẩu phần.

Theo dõi đáp ứng điều trị, kết hợp chăm sóc, nuôi dưỡng để hỗ trợ phục hồi.

- Duy trì nền chuồng an toàn: khô, độ nhám phù hợp, không có cạnh sắc; sửa khe hở, vị trí hư hỏng.
- Giảm tổn thương da, móng: kiểm soát mật độ, phân đàn hợp lý, hạn chế chen lấn, tranh ăn uống và cắn nhau.
- Vệ sinh, an toàn sinh học: làm sạch chuồng, dụng cụ, xe vận chuyển; thực hiện cùng vào – cùng ra, nhập lợn từ nguồn uy tín. Dùng một trong các thuốc sát trùng sau: Five-BGF, Five-B.K.G, Five-Iodine hoặc Five-Perkon 3S,...
- Tiêm phòng đúng lịch: thực hiện chương trình vắc xin của trại đối với các bệnh có vắc xin phù hợp như tụ huyết trùng, Glässer, bệnh do M. hyopneumoniae, Streptococcus suis, đóng dấu lợn và lở mồm long móng.
- Chăm sóc tốt đàn lợn sau cai sữa: đây là thời gian mẫn cảm với mầm bệnh, quan sát khả năng vận động, tình trạng ăn uống để phát hiện và điều trị bệnh kịp thời.
Câu hỏi thường gặp
1.  Lợn đi khập khiễng có phải luôn do viêm khớp?
Lợn đi khập khiễng không phải lúc nào cũng do viêm khớp. Biểu hiện này còn có thể xuất phát từ chấn thương, tổn thương móng, thoái hóa xương sụn, mất cân đối dinh dưỡng hoặc bệnh thần kinh. Người nuôi cần kiểm tra chân, móng, khớp và theo dõi các triệu chứng đi kèm để xác định đúng nguyên nhân.
2. Dùng sản phẩm gì để sát trùng vết thương khi lợn bị chấn thương?
Với lợn có vết thương ngoài da do chấn thương cơ học, có thể sử dụng Five-Iodine để sát trùng theo hướng dẫn. Sau khi làm sạch, lựa chọn Five-CTC Spray hoặc Five-Oxymykoin spray để xử lý tại vị trí tổn thương. Đồng thời, cần kiểm tra nền chuồng, loại bỏ cạnh sắc và giữ ô nuôi khô sạch để hạn chế tổn thương tiếp diễn.
3. Có thể sử dụng sản phẩm nào để trợ sức cho lợn trong quá trình điều trị?
Tùy tình trạng vật nuôi, có thể lựa chọn sản phẩm trợ sức, trợ lực như Five-Cafein, Five-Butasal, Five-Bcomplex inj, Five-ADE Inj hoặc Five-Acemin B12. Các sản phẩm hỗ trợ cần kết hợp với điều trị đúng nguyên nhân, chăm sóc và dinh dưỡng phù hợp. Người nuôi không nên dùng đồng loạt toàn bộ sản phẩm mà cần lựa chọn theo nhu cầu của từng cá thể.
4. Có nên dùng kháng sinh cho mọi trường hợp lợn vận động khó khăn?
Không nên dùng kháng sinh cho mọi trường hợp vì tình trạng vận động khó khăn có thể do chấn thương, bệnh móng hoặc rối loạn chuyển hóa xương. Kháng sinh được cân nhắc khi xác định hoặc nghi ngờ có nhiễm khuẩn, bao gồm bội nhiễm trong bệnh do virus. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên chẩn đoán, lịch sử sử dụng thuốc và kết quả kháng sinh đồ khi có.
5. Vì sao cần theo dõi kỹ khả năng vận động của lợn sau cai sữa?
Sau cai sữa là giai đoạn lợn mẫn cảm với mầm bệnh, vì vậy cần được chăm sóc và theo dõi thường xuyên. Người nuôi nên quan sát dáng đi, khả năng đứng dậy, tình trạng khớp, móng và mức độ ăn uống. Phát hiện sớm những biểu hiện bất thường giúp can thiệp kịp thời, hạn chế ảnh hưởng đến tăng trưởng và độ đồng đều của đàn.
Xem thêm:
- Bệnh do Mycoplasma hyorhinis trên lợn
- Bệnh xoắn khuẩn trên lợn