MYCOPLASMA SUIS Ở LỢN: CÁCH CHẨN ĐOÁN VÀ GIẢI PHÁP XÉT NGHIỆM CHÍNH XÁC TẠI FIVELAB

Mycoplasma suis (M. suis) là tác nhân chính gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở lợn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đàn lợn và hiệu quả sản xuất, là vấn đề được nhiều trang trại và doanh nghiệp chăn nuôi quan tâm. Cùng Fivevet tìm hiểu nguyên nhân, đường lây truyền, triệu chứng và giải pháp xét nghiệm PCR & qPCR hiệu quả trong bài viết này.
 

1. Mycoplasma suis ở lợn là gì?

Mycoplasma suis (M. suis) là tác nhân chính gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở lợn, còn gọi là Infectious Anemia of Pigs (IAP). Đây là bệnh phổ biến thường có biểu hiện lâm sàng không điển hình, đặc biệt ở thể mãn tính.
Bệnh có thể xuất hiện dưới hai dạng chính, bao gồm thể cấp tính và thể mãn tính.

1.1 Thể cấp tính

Ở thể cấp tính, lợn thường có các biểu hiện rõ rệt và nghiêm trọng như:

- Thiếu máu tán huyết nghiêm trọng
- Sốt cao, vàng da
- Hạ đường huyết
- Nguy cơ tử vong cao

1.2 Thể mãn tính

Đây là thể bệnh phổ biến hơn trong chăn nuôi, nhưng lại khó phát hiện hơn do triệu chứng không điển hình. Một số biểu hiện thường gặp gồm:
- Thiếu máu nhẹ, khó phát hiện
- Giảm tăng trọng
- Giảm hiệu suất sinh sản trong khoảng 1 tuần trước và sau khi sinh
- Suy giảm miễn dịch, dễ mắc bệnh kế phát
Đặc biệt, Mycoplasma suis rất nguy hiểm trên lợn nái giai đoạn quanh sinh, có thể gây ra nhiều hậu quả đáng kể như:
- Giảm trọng lượng sơ sinh
- Chậm phát triển ở lợn con
- Tăng tỷ lệ bệnh sau cai sữa

2. Tác động của Mycoplasma suis trong chăn nuôi lợn

Nhiễm M. suis không chỉ là vấn đề bệnh lý mà còn là bài toán kinh tế nghiêm trọng đối với người chăn nuôi, trang trại và doanh nghiệp.
Khi đàn lợn nhiễm bệnh, nhiều chỉ tiêu sản xuất bị ảnh hưởng đồng thời, bao gồm:
- Giảm tốc độ tăng trưởng đàn
- Tăng tỷ lệ mắc bệnh và tử vong
- Giảm hiệu quả sinh sản
- Tăng chi phí điều trị như kháng sinh và chăm sóc hỗ trợ
- Tăng nguy cơ bùng phát bệnh kế phát ở đường hô hấp và tiêu hóa
Trong thực tế, thể mãn tính âm thầm chính là nguyên nhân gây thiệt hại lớn nhất. Do bệnh tiến triển chậm, khó nhận biết, nhiều trại chỉ phát hiện khi năng suất giảm kéo dài hoặc xuất hiện các bệnh kế phát làm tình hình trở nên phức tạp hơn.

3. Tình hình dịch tễ của Mycoplasma suis

Tình hình lưu hành Mycoplasma suis đã được ghi nhận ở nhiều quốc gia và cho thấy mức độ phổ biến khá cao.
Trên thế giới
Tại một số nước châu Âu như Đức và Pháp, tỷ lệ nhiễm ở lợn nái được ghi nhận ở mức 31–50% hoặc cao hơn. Ở Brazil, tỷ lệ nhiễm có thể lên tới 82,3%.
Tại Việt Nam
Tại Việt Nam, tỷ lệ lưu hành M. suis được đánh giá là cao và có thể lên tới 100% ở một số trại khi xét nghiệm bằng qPCR.
Bệnh cũng có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây và thường bùng phát vào thời điểm giao mùa hoặc mùa khô.
Nguyên nhân liên quan mật thiết đến nhiều yếu tố như:
- Côn trùng hút máu như ruồi, muỗi, ve, rận
- Điều kiện chăn nuôi
- Quy trình quản lý trại

4. Đường lây truyền Mycoplasma suis và yếu tố nguy cơ

Mycoplasma suis có thể lây lan trong đàn qua nhiều con đường khác nhau, khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn nếu không quản lý tốt ngay từ đầu.
Truyền dọc từ mẹ sang con
M. suis có thể truyền từ mẹ sang con qua nhau thai. Trong một số trường hợp, tác nhân này có thể được phát hiện ở lợn con sơ sinh với tỷ lệ khoảng 14,35%.
Truyền gián tiếp qua côn trùng hút máu
Các loại côn trùng hút máu như ruồi, muỗi, ve và rận là những tác nhân trung gian quan trọng góp phần phát tán mầm bệnh trong đàn.
Truyền cơ học trong trại
Đây là nguyên nhân hàng đầu gây lây lan nhanh trong các trại chăn nuôi công nghiệp. Vi khuẩn có thể lây truyền qua:
- Dùng chung kim tiêm
- Dụng cụ không được tiệt trùng khi thiến, cắt đuôi, bấm nanh
Việc không tuân thủ quy trình vệ sinh và sát trùng là yếu tố làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh trên diện rộng.

5. Triệu chứng lâm sàng của Mycoplasma suis ở lợn

Biểu hiện lâm sàng của bệnh rất đa dạng và không phải lúc nào cũng dễ nhận biết. Một số triệu chứng thường gặp gồm:
- Thiếu máu từ nhẹ đến nặng
- Da nhợt nhạt hoặc vàng
- Sốt
- Kém ăn, giảm tăng trưởng
- Rối loạn sinh sản
Mức độ biểu hiện của bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
- Độ tuổi của lợn
- Tình trạng miễn dịch
- Sự hiện diện của bệnh kế phát
Chính vì triệu chứng không đặc hiệu nên việc chẩn đoán chỉ dựa trên quan sát lâm sàng thường không đủ để khẳng định bệnh.
 

6. Quy trình lấy mẫu và bảo quản bệnh phẩm

Để chẩn đoán chính xác M. suis, khâu lấy mẫu và bảo quản bệnh phẩm có vai trò rất quan trọng.

6.1. Loại mẫu phù hợp

Máu toàn phần có chất chống đông EDTA là là mẫu bệnh phẩm tối ưu nhất để chẩn đoán M. suis.

6.2. Hướng dẫn lấy mẫu

Nên ưu tiên lấy mẫu ở các đối tượng sau:
- Lợn sốt cấp
- Lợn nái mất sữa
Khi lấy mẫu cần sử dụng:
- Ống chống đông EDTA có nắp tím
- Không dùng Heparin vì có thể ức chế phản ứng PCR

6.3 Bảo quản và vận chuyển mẫu

Mẫu cần được bảo quản ở nhiệt độ 2–8°C và vận chuyển trong thời gian 24–48 giờ. Trong trường hợp cần lưu trữ dài hạn, mẫu nên được bảo quản ở -70°C.

7. Các phương pháp chẩn đoán Mycoplasma suis

Hiện nay, có nhiều phương pháp được áp dụng để phát hiện M. suis, từ kỹ thuật truyền thống đến kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại.

7.1. Soi kính hiển vi bằng nhuộm Giemsa

Phương pháp này cho phép quan sát trực tiếp vi khuẩn bám trên hồng cầu. Tuy nhiên, kỹ thuật này còn nhiều hạn chế như:
- Độ nhạy thấp
- Dễ âm tính giả khi mật độ vi khuẩn thấp
- Dễ nhầm với tạp chất
Vì vậy, soi kính hiển vi chỉ phù hợp như phương pháp hỗ trợ ban đầu, không phải lựa chọn tối ưu để sàng lọc diện rộng.

7.2. Kỹ thuật sinh học phân tử PCR và qPCR

Đây là phương pháp được khuyến nghị hiện nay trong chẩn đoán Mycoplasma suis nhằm:
- Hỗ trợ sàng lọc đàn
- Kiểm tra lợn hậu bị
- Đánh giá hiệu quả điều trị
Phương pháp PCR
PCR giúp phát hiện DNA của vi khuẩn và có độ nhạy cao hơn soi kính hiển vi nhiều lần.
Phương pháp Real-time PCR (qPCR)
Real-time PCR (qPCR) là phương pháp hiệu quả cao nhất hiện nay. Kỹ thuật này có:
- Độ nhạy và hiệu quả cao nhất
- Định lượng tải lượng vi khuẩn
- Phát hiện lợn mang trùng mãn tính

8. Vì sao nên xét nghiệm Mycoplasma suis bằng qPCR?

Trong bối cảnh chăn nuôi quy mô lớn, qPCR được xem là giải pháp xét nghiệm hiệu quả để kiểm soát M. suis do mang lại nhiều ưu điểm nổi bật:
- Phát hiện sớm ngay cả khi lợn chưa có triệu chứng
- Độ chính xác cao
- Hạn chế âm tính giả
- Phù hợp kiểm soát dịch trong trại quy mô lớn
Đây là công cụ quan trọng giúp nhà chăn nuôi chủ động giám sát đàn, phát hiện sớm ổ bệnh tiềm ẩn và đưa ra biện pháp xử lý kịp thời.
                                                                         

9. Giải pháp kiểm soát Mycoplasma suis chính xác tại FiveLab

Để giảm thiểu thiệt hại do M. suis gây ra, trang trại cần kết hợp nhiều giải pháp đồng bộ, từ quản lý chăn nuôi đến giám sát xét nghiệm: 
- Hiểu rõ cơ chế lây lan của tác nhân
- Phát hiện sớm bằng phương pháp xét nghiệm phù hợp
- Kiểm soát tốt quy trình chăn nuôi
- Hạn chế dùng chung kim tiêm và dụng cụ chưa tiệt trùng
- Tăng cường kiểm soát côn trùng hút máu trong trại
Việc kiểm soát đồng bộ không chỉ giúp giảm áp lực bệnh trên đàn lợn mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất một cách bền vững.
Tại FiveLab - Trung tâm chẩn đoán xét nghiệm và kiểm nghiệm thú y  sử dụng phương pháp Real-time PCR (qPCR) cho khả năng phát hiện sớm, độ chính xác cao và phù hợp với các trại chăn nuôi.
Liên hệ ngay với chúng tôi Hotline: 0822 120 555 để được đội ngũ chuyên gia FiveLab tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ quy trình lấy mẫu xét nghiệm nhanh chóng, chính xác nhất.  Câu hỏi thường gặp: 
1. Mycoplasma suis ở lợn là gì?
Mycoplasma suis là tác nhân chính gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở lợn, còn gọi là Infectious Anemia of Pigs (IAP). Tác nhân này bám trên hồng cầu và có thể gây thiếu máu, suy giảm sức khỏe, ảnh hưởng đến tăng trưởng và khả năng sinh sản của đàn lợn.
2. Mycoplasma suis gây bệnh gì trên lợn?
Mycoplasma suis gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở lợn. Bệnh có thể xuất hiện ở thể cấp tính với biểu hiện nặng như sốt cao, vàng da, thiếu máu tán huyết hoặc ở thể mãn tính với biểu hiện âm thầm hơn như giảm tăng trọng, suy giảm miễn dịch và giảm hiệu quả sinh sản.
3. Xét nghiệm Mycoplasma suis trên lợn ở đâu?
Trang trại, người chăn nuôi nên xét nghiệm Mycoplasma suis ở các trung tâm chẩn đoán xét nghiệm và kiểm nghiệm thú y uy tín. Bạn có thể tham khảo gửi mẫu xét nghiệm tại Trung tâm chẩn đoán xét nghiệm kiểm nghiệm thú y Trung ương 5 - FiveLab (Cụm CN Hà Bình Phương, Thường Tín, Hà Nội).
4. Soi kính hiển vi có phát hiện chính xác Mycoplasma suis không?
Soi kính hiển vi có thể hỗ trợ quan sát vi khuẩn bám trên hồng cầu, nhưng độ nhạy thấp và dễ xảy ra âm tính giả khi mật độ vi khuẩn thấp. Ngoài ra, phương pháp này cũng dễ nhầm lẫn với tạp chất, nên không phải lựa chọn tối ưu để chẩn đoán chính xác.
5. Vì sao qPCR được xem là phương pháp xét nghiệm hiệu quả đối với Mycoplasma suis?
qPCR có khả năng phát hiện sớm ngay cả khi lợn chưa có triệu chứng, cho độ chính xác cao, hạn chế âm tính giả và có thể định lượng tải lượng vi khuẩn. Đây là phương pháp phù hợp để sàng lọc đàn, kiểm tra lợn hậu bị và đánh giá hiệu quả điều trị trong các trại chăn nuôi quy mô lớn.

Xem thêm: 
- BỆNH SƯNG PHÙ ĐẦU Ở LỢN NHẬN BIẾT, PHÒNG BỆNH VÀ XỬ LÝ KỊP THỜI
- PRRSV CÓ CẤU TRÚC HỆ GEN NHƯ THẾ NÀO? VAI TRÒ CỦA CÁC DÒNG TIẾN HÓA TRONG CHIẾN LƯỢC NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN VẮC XIN THẾ HỆ MỚI (PHẦN 1)
- BỆNH PED Ở LỢN LÀ GÌ? NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ CÁCH PHÒNG - TRỊ HIỆU QUẢ