Mycoplasma suis trên heo là tác nhân gây thiếu máu truyền nhiễm, làm heo sốt, nhợt nhạt, chậm lớn. Cùng
Fivevet tìm hiểu triệu chứng, cơ chế gây bệnh và phương pháp phát hiện hiệu quả bằng nhuộm Giemsa trong chẩn đoán thú y.
Bệnh Mycoplasma suis trên heo
1. Bệnh Mycoplasma suis trên heo là gì?
Haemoplasma, còn gọi là Mycoplasma ký sinh máu, là một nhóm vi khuẩn rất nhỏ, có hình dạng đa dạng và không có thành tế bào. Chúng sống ký sinh bằng cách bám trực tiếp lên bề mặt hồng cầu của vật chủ.
Mặc dù thường được gọi là “ký sinh trùng máu”, nhưng về bản chất sinh học, Haemoplasma thuộc nhóm vi khuẩn Mycoplasma, không phải là ký sinh trùng theo phân loại sinh học cổ điển.
Vi khuẩn Haemoplasma có khả năng thích nghi cao với môi trường máu và phụ thuộc chặt chẽ vào vật chủ, trong đó quá trình chuyển hóa glucose trong máu được cho là con đường cung cấp năng lượng chủ yếu. Cho đến nay, hiện tượng ký sinh ngoài hệ tuần hoàn chưa được ghi nhận.
Nhiều loài Haemoplasma đã được phát hiện trên các loài động vật có vú khác nhau, bao gồm động vật nuôi, động vật hoang dã và con người. Ở lợn, Haemoplasma bao gồm các loài chính:
- Mycoplasma suis
- Mycoplasma parvum
- Candidatus Mycoplasma haemosuis
2. Mycoplasma suis gây bệnh gì trên heo?
Mycoplasma suis (M. suis, tên gọi trước đây: Eperythrozoon suis) thuộc giống Mycoplasma, là vi khuẩn ký sinh đường máu. Vi khuẩn có dạng hình cầu hoặc hình bầu dục (oval), kích thước khoảng 0,8 – 2,5 µm và có thể quan sát dưới kính hiển vi quang học với vật kính dầu (độ phóng đại 1.000 lần).
M. suis sống ký sinh chủ yếu bằng cách bám trên bề mặt hồng cầu. Cho đến nay, vi khuẩn này chưa thể nuôi cấy trong môi trường nhân tạo và chỉ phát triển được trong cơ thể heo sống. Vì đặc điểm này, M. suis được xếp vào nhóm vi khuẩn ký sinh đường máu.
Mycoplasma suis là tác nhân gây ra bệnh thiếu máu truyền nhiễm trên heo (Infectious Anemia in Pig – IAP). Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi (heo cai sữa, heo thịt, heo hậu bị, heo nái). Bệnh có thể gây thiếu máu, vàng da, rối loạn đông máu và xuất huyết.
3. Biểu hiện lâm sàng và bệnh lý của bệnh Mycoplasma suis trên heo
Bệnh do Mycoplasma suis có thể biểu hiện ở hai thể chính: thể cấp tính và thể mãn tính, mức độ nặng nhẹ phụ thuộc vào sức đề kháng của heo và điều kiện chăn nuôi.
3.1. Thể cấp tính
Ở thể cấp, M. suis gây bệnh thiếu máu truyền nhiễm với những dấu hiệu điển hình sau:
- Da và niêm mạc nhợt nhạt, vàng da do hiện tượng tan máu trong mạch
- Xuất huyết dưới da, nổi mề đay
- Hoại tử, tím tái ở tai, đuôi và các phần ngoại vi
- Sốt cao, thờ ơ, giảm ăn, tăng nhịp thở
Ở heo nái sinh sản, bệnh còn có thể gây:
- Rối loạn tiết sữa
- Rối loạn chu kỳ sinh sản
- Sảy thai
Thể cấp thường bùng phát trong các giai đoạn stress như cai sữa, sinh đẻ hoặc tái nhóm, có thể gây chết ở lợn con.
3.2. Thể mãn tính
Ở thể mãn, bệnh thường biểu hiện nhẹ hoặc không rõ ràng:
- Thiếu máu nhẹ kéo dài
- Số lượng vi khuẩn trong máu thấp
- Giảm tăng trọng, giảm hiệu quả chăn nuôi
Nhiễm M. suis mãn tính làm tăng nguy cơ mắc các bệnh kế phát đường ruột và hô hấp, làm giảm tăng trọng hàng ngày, giảm trọng lượng giết mổ và giảm khối lượng sơ sinh của lợn con.
4. Con đường truyền lây Mycoplasma suis trong đàn heo
Haemoplasma lây truyền chủ yếu qua đường máu. Ở heo, các con đường truyền lây bao gồm:
- Đánh nhau giữa các cá thể
- Tái sử dụng kim tiêm
- Các thao tác chăn nuôi như thiến, cắt đuôi
- Truyền qua côn trùng hút máu như rận lợn, ruồi trâu, muỗi
- Truyền từ mẹ sang con
5. Chẩn đoán bệnh Mycoplasma suis trên heo
Việc chẩn đoán bệnh do Mycoplasma suis (Haemoplasma) gặp nhiều khó khăn do vi khuẩn này có đặc điểm sinh học đặc biệt. Hiện nay, các phương pháp chẩn đoán chủ yếu bao gồm:
5.1. Nuôi cấy vi khuẩn
Cho đến nay, chưa thể nuôi cấy Haemoplasma lợn trong điều kiện in vitro. Thử nghiệm trên động vật là phương pháp duy nhất có thể nhân lên vi khuẩn này, tuy nhiên không phù hợp cho chẩn đoán thường quy.
5.2. Quan sát dưới kính hiển vi
Do không thể nuôi cấy, soi tiêu bản máu nhuộm trở thành phương pháp chẩn đoán truyền thống và được sử dụng phổ biến trong thực tế.
Phương pháp nhuộm thường dùng là nhuộm Giemsa. Tùy vào loại thuốc nhuộm và độ pH, Haemoplasma có thể quan sát thấy với đặc điểm:
- Các chấm hoặc cụm nhỏ
- Màu đỏ nhạt đến đỏ tím
- Bám trên bề mặt hồng cầu hoặc xuất hiện tự do trong huyết tương
5.3. Phương pháp phân tử
Các kỹ thuật PCR thường và PCR định lượng hiện nay được sử dụng rộng rãi để phát hiện trực tiếp mầm bệnh trong mẫu máu thông qua khuếch đại các gen đặc hiệu của Haemoplasma.
5.4. Phương pháp huyết thanh học
Hiện nay, phương pháp huyết thanh học chưa được ứng dụng trong chẩn đoán thực địa do chưa có bộ kit ELISA thương mại để phát hiện kháng thể kháng M. suis.
6. Quy trình kỹ thuật nhuộm Giemsa tiêu bản máu phát hiện Mycoplasma suis
6.1. Nguyên lý nhuộm Giemsa
Tế bào được dàn mỏng và cố định trên lam kính bằng methanol tuyệt đối. Các thành phần tế bào như màng, nguyên sinh chất và nhân bắt màu đặc hiệu với thuốc nhuộm Giemsa, cho phép quan sát vi khuẩn ký sinh máu dưới kính hiển vi.
6.2. Chỉ định
- Tiêu bản máu
- Tiêu bản dịch sinh học (dịch phế quản, dịch màng, dịch ổ bụng,…)
6.3. Chuẩn bị dụng cụ và hóa chất
- Pipet và đầu tuýp các loại
- Lam kính sạch
- Thuốc nhuộm Giemsa mẹ
- Dung dịch đệm phosphate pH 6,8
- Methanol tuyệt đối
- Nước cất
6.4. Các bước tiến hành nhuộm Giemsa
Bước 1: Cố định tiêu bản
Cố định tiêu bản giọt máu hoặc dịch sinh học bằng methanol tuyệt đối trong 1–3 phút, sau đó để khô tự nhiên.
Bước 2: Nhuộm tiêu bản
Đặt lam kính lên giá nhuộm, nhỏ dung dịch Giemsa pha loãng 5–10% bằng đệm phosphate pH 6,8, phủ kín toàn bộ diện tích mẫu.
Thời gian nhuộm:
- 20-30 phút đối với tiêu bản máu
- 30-45 phút đối với tiêu bản dịch sinh học
Bước 3: Rửa tiêu bản
Rửa nhẹ nhàng dưới vòi nước chảy. Lưu ý: Không đổ bỏ thuốc nhuộm trước khi rửa và không để dòng nước xối trực tiếp lên bề mặt tiêu bản.
Bước 4: Làm khô và soi kính
Để tiêu bản khô tự nhiên, sau đó quan sát dưới kính hiển vi quang học với vật kính dầu (×1000).
Các bước nhuộm Giemsa6.5. Nhận xét kết quả
- Thể cấp tính: Mycoplasma suis xuất hiện với mật độ cao, bám dày đặc trên bề mặt hồng cầu, có thể làm biến dạng hồng cầu.
- Thể mãn tính: Vi khuẩn xuất hiện rải rác, số lượng ít. Hồng cầu bị tổn thương và bắt màu thuốc nhuộm kém hơn.
Mycoplasma suis trên hồng cầu
Tiêu bản máu ở lợn nhiễm Mycoplasma suis
Liên hệ FiveLab qua SĐT: 0822 120 555 hoặc 0972 249 555 để được tư vấn chi tiết xét nghiệm bệnh Mycoplasma suis nhanh chóng và chính xác.
Bài viết được biên soạn bởi FiveLab - Ttrung tâm chẩn đoán xét nghiệm và kiểm nghiệm thú y trực thuộc Công ty cổ phần thuốc thú y Trung Ương 5 (Fivevet).
Câu hỏi thường gặp:
1. Mycoplasma suis là gì?
Mycoplasma suis là vi khuẩn ký sinh trong máu heo, bám trên bề mặt hồng cầu và gây ra bệnh thiếu máu truyền nhiễm ở heo. Vi khuẩn này trước đây được gọi là Eperythrozoon suis.
2. Heo nhiễm Mycoplasma suis có biểu hiện gì?
Heo bệnh có thể bị thiếu máu, da nhợt nhạt, vàng da, sốt, thở nhanh và mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể xuất huyết dưới da, tím tái tai và đuôi. Ở heo nái còn có thể gây sảy thai, giảm tiết sữa và rối loạn sinh sản.
3. Có thể nuôi cấy Mycoplasma suis trong phòng thí nghiệm không?
Hiện nay chưa thể nuôi cấy Mycoplasma suis trong điều kiện nhân tạo. Vi khuẩn chỉ phát triển trong cơ thể heo sống, nên việc nuôi cấy không được sử dụng trong chẩn đoán thường quy.
4. Vì sao nhuộm Giemsa được dùng để phát hiện Mycoplasma suis?
Do không nuôi cấy được vi khuẩn, soi tiêu bản máu nhuộm Giemsa là phương pháp truyền thống giúp quan sát trực tiếp M. suis bám trên hồng cầu dưới kính hiển vi.
5. Mycoplasma suis ảnh hưởng đến năng suất đàn heo như thế nào?
Bệnh làm heo chậm lớn, giảm tăng trọng, giảm khả năng sinh sản và tăng nguy cơ mắc bệnh kế phát, từ đó gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi.
Xem thêm:
- Vai trò quan trọng của kỹ thuật elisa trong chăn nuôi thú y
- Phát hiện virus gây bệnh dịch tả lợn châu phi (ASF) bằng phương pháp PCR/qPCR
- Phương pháp phát hiện và kiểm soát bệnh APP trên lợn
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
