Bệnh cổ trướng ở gà (hay còn gọi là bệnh bụng tích nước, bụng ứ nước) là tình trạng tích tụ quá mức dịch trong khoang bụng, thường gặp ở gà thịt. Bệnh liên quan đến nhiều yếu tố như chế độ dinh dưỡng, môi trường và đặc điểm di truyền, gây ảnh hưởng đến sức khỏe đàn, tỷ lệ loại thải và hiệu quả chăn nuôi.
Trong bài viết này, Phòng Kỹ thuật thực địa Fivevet sẽ chia sẻ nguyên nhân, triệu chứng, bệnh tích, cách điều trị và biện pháp phòng bệnh cổ trướng ở gà, giúp người chăn nuôi chủ động kiểm soát bệnh trong đàn.
Bệnh cổ trướng ở gà1. Bệnh cổ trướng ở gà là gì?
Bệnh tích nước trong bụng gà thịt là một trong những nguyên nhân gây tử vong và loại bỏ toàn bộ thịt. Bệnh cổ trướng ở gà, thường được gọi là bụng ứ nước, là một loạt các thay đổi sinh lý và chuyển hóa dẫn đến sự tích tụ quá mức chất lỏng trong khoang bụng.
Những thay đổi này xảy ra do phản ứng với một số yếu tố liên quan đến: Chế độ ăn uống, điều kiện môi trường, đặc điểm di truyền.
Thuật ngữ “cổ trướng” thực chất đề cập đến sự tích tụ chất lỏng trong khoang bụng, hay còn gọi là “bụng nước”. Bệnh này còn được biết đến với tên gọi khoa học là hội chứng tăng áp phổi.
Cổ trướng thường được chẩn đoán ở gà từ 4–5 tuần tuổi. Tỷ lệ tử vong do cổ trướng ở dòng trống cao hơn do chúng có khả năng phát triển nhanh hơn và tích lũy cơ bắp nhiều hơn so với dòng mái.
Bệnh lý này liên quan đến tình trạng huyết áp cao bất thường giữa tim và phổi (tăng huyết áp phổi), dẫn đến suy tim, tăng huyết áp trong tĩnh mạch và tích tụ quá mức dịch trong gan, sau đó rò rỉ vào khoang cơ thể (Maxwell, 1990).
2. Nguyên nhân gây bệnh cổ trướng ở gà
Một trong những nguyên nhân liên quan đến bệnh cổ trướng là việc sử dụng khẩu phần ăn có hàm lượng đạm (protein) và chất béo (acid béo) cao nhằm thúc đẩy gà tăng trưởng nhanh.
Các nguồn chất béo có nguồn gốc thực vật, đặc biệt là dầu và khô dầu, nếu sử dụng không cân đối có thể dẫn đến tình trạng:
- Thiếu hụt và mất cân bằng các acid amin thiết yếu.
- Thiếu các nguyên tố vi lượng.
- Thiếu nhiều loại vitamin.
Vitamin và các nguyên tố vi lượng đóng vai trò quan trọng, là thành phần của nhiều loại men tiêu hóa. Khi thiếu hụt, quá trình phân hủy, hấp thu và đào thải lượng acid béo dư thừa không được thực hiện hiệu quả, dẫn đến rối loạn quá trình đồng hóa và dị hóa.
Quá trình này diễn ra trong thời gian dài. Nếu không điều chỉnh lại thành phần và chất lượng thức ăn, có thể dẫn đến hiện tượng bệnh lý.
Sự nhiễm độc do acid béo dư thừa gây suy giảm sức đề kháng, phá hủy cấu trúc và chức năng gan, thận, khiến cơ thể gà suy nhược dần. Khi đó, gà dễ bị bội nhiễm: E. coli, Salmonella.
Các tác nhân này gây rối loạn hô hấp, rối loạn tiêu hóa và dẫn đến gà chết.
Nói cách khác, nguyên nhân cơ bản gây bệnh cổ trướng là do thừa acid béo gây nhiễm độc, sau đó là sự kế phát của E. coli, Salmonella cùng một số vi khuẩn và nấm mốc khác.
Bên cạnh đó, các giống gà hướng thịt có tốc độ tăng trọng cao thường có nhu cầu trao đổi năng lượng lớn. Quá trình trao đổi chất tăng nhanh khiến nhu cầu oxy trong quá trình hô hấp tăng lên.
Tuy nhiên, trong điều kiện chuồng nuôi kém thông thoáng, hệ hô hấp và tuần hoàn phải hoạt động nhiều hơn. Hàm lượng các khí độc như NH₃, SO₂, H₂S, CO₂ tăng cao sẽ ảnh hưởng đến quá trình hô hấp, làm giảm lượng oxy đưa đến các cơ quan mô bào.
Từ đó, chức năng giải độc của gan bị ảnh hưởng nghiêm trọng, quá trình tiêu hóa, hấp thu bị rối loạn và dẫn đến tình trạng tích nước trong xoang bụng.
3. Triệu chứng bệnh cổ trướng ở gà
Trong đàn xuất hiện một số con có các dấu hiệu:
- Bụng sệ, căng phồng khiến gà khó di chuyển, lười vận động.
- Vùng da bụng gần hậu môn thâm tím hoặc tím xanh.
- Da bụng mỏng, ít lông, dễ dính bẩn do bụng nặng thường xuyên tiếp xúc với nền chuồng.
Sau một thời gian, da bụng trở nên thâm tím hoặc tím xanh rõ rệt.
Gà có biểu hiện kém ăn hoặc bỏ ăn, ủ rũ, mệt mỏi rối loạn tiêu hóa rồi chết.
Tỷ lệ bệnh trong đàn không cao, chỉ khoảng 2–10%. Tuy nhiên, phần lớn gà mắc bệnh đều có biểu hiện căng phồng bụng, da tím và có thể chết.
Sau khi đuổi bắt, gà bị bụng to thường không chạy được, ngã lăn ra và chết ngay.
Dấu hiệu bệnh cổ trướng ở gà4. Bệnh tích bệnh cổ trướng ở gà
Dấu hiệu bệnh tích điển hình là sự phù nề dưới da.
Trong lòng bụng chứa đầy dịch màu vàng nhạt, lẫn nhiều sợi Fibrin bám dính vào các cơ quan nội tạng.
Các bệnh tích khác bao gồm:
- Cơ ức đỏ và xung huyết nặng.
- Lách teo nhỏ.
- Gan sưng to, màu thâm sẫm, có nhiều điểm xung huyết hoặc có màu vàng như đất sét, xơ cứng.
- Trên bề mặt gan có lớp màng giả Fibrin mỏng màu trắng xám.
- Khi tách màng giả có nhiều điểm hoại tử trắng, gan mềm nhũn, dễ vỡ.
- Thận sưng to và nhợt nhạt.
- Phổi phù nề, chứa nhiều nước.
- Thành túi khí đục, có nhiều Fibrin bám dính.
- Tim to và nhão.
Đường tiêu hóa:
- Niêm mạc ruột viêm cata.
- Thành ruột mỏng.
- Lòng ruột chứa thức ăn không tiêu nhưng có màu nâu như ở hội chứng còi cọc.
Cơ quan sinh sản:
- Buồng trứng teo và thoái hóa.
- Ống dẫn trứng bị viêm teo.
- Màng bao bị viêm, có Fibrin bám dính.
- Một số trường hợp toàn bộ gan, ruột, dạ dày được bao phủ bởi một lớp Fibrin dày. Nước tích trong xoang bụng sánh, nhớt như dầu nhớt.
Bệnh tích đặc trưng ở gà mắc bệnh cổ trướng 5. Điều trị bệnh cổ trướng ở gà
Khi phát hiện bệnh, cần điều chỉnh lại khẩu phần ăn.
Cần giảm hoặc loại bỏ khô dầu và dầu thực vật sử dụng trong thức ăn. Đồng thời cân đối lại thành phần dinh dưỡng khẩu phần, đảm bảo đủ đạm, acid amin nhưng không dư thừa acid béo.
Cần chú trọng: Chống nấm mốc, kiểm soát khả năng sinh độc tố của thức ăn, bổ sung khoáng, vitamin và các acid amin không thay thế.
Có thể sử dụng một số sản phẩm như: Five-Mix nhân sâm, Five-Caphos, Five-Multivit, Five-Orgacid, Five-Acid oil,...
Tăng cường giải độc gan, thận, bằng: Five-Orgamin, Five-Bogama, Five-Giải độc gan, Five-Acemin B12, Five-Phosric.
Có thể sử dụng kháng sinh có tác dụng trên Salmonella và E. coli. như: Five-Amoxcin super, Five-AmoxCalv, Five-Amox.600, Five-Flocol 200, Five-Flonicol 50%.
Phòng và điều trị bệnh cổ trướng ở gà6. Phòng bệnh cổ trướng ở gà
Để phòng bệnh, cần chú ý:
Đảm bảo chất lượng thức ăn
- Thức ăn cần đảm bảo:
- Cân bằng giữa đạm và chất béo.
- Cân bằng đạm động vật và đạm thực vật.
- Cân bằng đạm với vitamin và khoáng.
Điều chỉnh lượng thức ăn và số lần cho ăn
Có thể tăng số lần hoặc chia nhỏ khẩu phần cho gà ăn nhiều lần trong ngày.
Kiểm soát vi khuẩn kế phát
Định kỳ điều trị dự phòng E. coli và Salmonella.
Quản lý môi trường chuồng nuôi
Cần chú ý: Nhiệt độ, độ thông thoáng khí, điều kiện chuồng úm trong 2 tuần đầu. Chuồng úm cần sạch sẽ, ấm, thoáng khí. Trước khi bắt gà về cần bật bóng điện để tăng nhiệt độ trong quây úm.
Nên có nhiệt kế để theo dõi nhiệt độ.
Đặc biệt cần kiểm soát, loại trừ các khí độc: H₂S, SO₂, NH₃, CO₂.
Để phòng bệnh, có thể dùng Five-Gluco. KC Oral, Five-Gluco.K&C, FIVE-VIT KC Lyte, Five-Vitamin K, Bcomlex-K&C,… làm tăng tính chắc cho thành mạch, hạn chế tính thẩm thấu dịch.
Việc kiểm soát bệnh cổ trướng ở gà cần tập trung vào cân đối khẩu phần ăn, quản lý chất lượng thức ăn, đảm bảo môi trường chuồng nuôi thông thoáng, kiểm soát khí độc và hạn chế các tác nhân gây bệnh kế phát.
Bài viết được biên soạn bởi Phòng Kỹ thuật thực địa - Công ty cổ phần thuốc thú y Trung ương 5 (Fivevet).
Tài liệu tham khảo
DSM-Firmenich: Ascites in chickens.
Câu hỏi thường gặp
1. Bệnh cổ trướng ở gà là gì?
Bệnh cổ trướng ở gà là tình trạng tích tụ quá mức chất lỏng trong khoang bụng, còn được gọi là bụng tích nước hoặc bụng ứ nước.
2. Nguyên nhân chính gây bệnh cổ trướng ở gà là gì?
Bệnh liên quan đến sự mất cân bằng dinh dưỡng, dư thừa acid béo, ảnh hưởng chức năng gan thận, điều kiện chuồng nuôi kém thông thoáng và sự kế phát của các tác nhân như E. coli, Salmonella.
4. Bệnh tích điển hình của bệnh cổ trướng ở gà là gì?
Bệnh tích điển hình gồm xoang bụng chứa nhiều dịch màu vàng nhạt, có Fibrin bám dính vào các cơ quan nội tạng, gan tổn thương, phổi phù nề và tim to, nhão.
4. Cần làm gì khi phát hiện gà bị cổ trướng?
Cần điều chỉnh khẩu phần ăn, cân đối dinh dưỡng, bổ sung khoáng, vitamin, acid amin, tăng cường giải độc gan thận và kiểm soát các tác nhân kế phát.
5. Làm thế nào để phòng bệnh cổ trướng ở gà?
Cần đảm bảo chất lượng thức ăn, quản lý nhiệt độ, độ thông thoáng chuồng nuôi, kiểm soát khí độc, sử dụng men tiêu hóa và thực hiện các biện pháp phòng bệnh phù hợp.
Xem thêm:
VIÊM RỐN Ở GIA CẦM
BỆNH ĐẦU ĐEN TRÊN GÀ
024 3376 6868 
info@fivevet.vn 
Đăng nhập 
VN
ENG
